saglamliq

Nədən başlamalı?

Thu, 09 Apr 2009 22:35:05 GMT

Bir qayda olaraq təzə başlayanların əsas səhfi-həddən çox sürətli başlanğıcdır. Məşqlərə tədricən başlamaq lazımdır və vaxt keçdikcə fiziki yüki müəyyən bir maksimuma çatdırmaq lazımdır. Lakin siz artıq təcrübəli qaçansınızsa, yadda saxlayın: həddindən artıq fiziki gərginlik sağlamlaşdırmır, əksinə orqanizmi dağıdır ki, bu da yaşlaşdıqca nəzərə çarpır. Sizin məqsədiniz dünya rekordu vurmaq deyildir, sağlamlıq və tonusda qalmaqdır, odur ki, asta-asta qaçmaq lazımdır. Məhz bu cür qaçış növü oynaqlar üçün ən təhlükəsızdir. Temp- orta sürətli yerişdən azacıq sürətli olmalıdır. Daha dəqiq müəyyənləışdirmək üçün, nəbzi saymaq lazımdır: onun sayı dəqiqədə 110—120 olmalı, 120-dən çox olmalı deyildir. Başlanğıcda yəqin ki, çətin olacaqdır, ona görə də müntəzəm olaraq yerişə keçin və nəbz bərpa olunduqdan sonra yenidın qaçmağa başlayın. Müntəzəm məşğul olaraq, 10—12 məşqdən sonra siz nəbzin sayını dəqiqədə 110—120 səviyyəsində saxlaya bilərsiniz ki, bu da sizin nail olmaq istədiyinizdir.

Fiziki yükü necə bölüşdürməli?

Küçəyə çıxan kimi, dərhal qaçmaq lazım deyildir. 3—5 dəqiqə oynaqları hazırlamaq üçün qızışdırıcı hərəkətlər etmək lazımdır. Bunun üçün sadə gimnastika hərəkətləri etmək kifayətdir. Qaçışın özünü müxtılif etmək olar, məsələn vaxtaşırı olaraq 200 metr məsafəyə sürətlə qaçın. Axırıncı 50 metr məsafədə sürəti tədricən azaldın və tənəffüsü bərpa etmək üçün müəyyən müddət yeriyin. Bundan sonra əzələlərin boşalması üçün 3—5 təmrin edin. Ürək üçün olan fiziki yükə, güc hərəkətləri əlavə etmək üçün, qaçışdan sonra dartınma, oturub-durma, əllə yerə sıxılma, pres hərəkətləri etmək lazımdır. Qaçış sizin oynaq və bağlarınızı elə bu hərəkətlər üçün hazırlayır. Bundan başqa müxtəliflik üçün qaçışı velosipedlə növbələşdirə bilərsiniz.

Nə vaxt və nə qədər qaçmalı?

Bu məsələdə orqanizmə diqqət vermək lazımdır və qaçışın müddətini tədricən 10—15 dəqiqədən 30 dəqiqəyə çatdırmaq lazımdır ki, bu da mükəmməl qaçış üçün kifayətdir. Qızışdırıcı hərəkətlərə 3—5 dəqiqə kifayətdir. Əgər siz qaçışı problemli nahiyələr üçün güc hərəkətləri ilə birgə edəcəksınızsə, ümumi vaxt 1 saat təçkil edəcəkdir.

Qaçış qrafikini hər kəs özü seçir, lakin ümumiyyətlə, həftədə 2—3 dəfə kifayətdir. Əgər çox qaçmaq istəyirsinizsə, günaşırı qaçış mümkündür, lakin ondan artıq olmaz: çünki sizin əzələlərinizə bərpa olunmaq üçün vaxt lazımdır.

Daha bir nüans-qaçış üçün hansı vaxtı seçmək lazımdır: səhəri və ya axşamı? Bu məsələni qaçış həvəskarları çox coşqun müzakirə edirlər. Belə bir fikir vardır ki, səhər qaçmaq ziyanlıdır və bu fikrin müəyyən əsasları vardır: belə ki, orqanizm tam oyanmayıbsa və yaxşı istirahət etməyibsə, qaçış da sözsüz ki, orqanizm üçün bir gərginlikdir. Lakin siz əgər yaxşı yatıb istirahət etmisinizsə və özunüzü qızışdırıcı hərəkətlərlə qaçışa yaxçı hazırlamısınızsa, səhər qaçış üçün ən əlverişli vaxtdır.

Ayaqqabı və paltarı necə seçməli?

Maqazinlərdə krassovkaların çox böyük seçimi olduğu üçün asanlıqla çaşmaq olar. Qaçış ayaqqabıları daha möhkəmliyi, qalın altlığı və güclü amartizassiyası ilə fərqlənir. Qaçış krassovkalarının seçimi sizin qaçdığınmız yerin örtüyündən asılıdır. Bərk örtük olan asfaltda qaçmaq sizin oynaqlarınız üçün çox ziyanlıdır: onlar çox güclü zərbələrə məruz qalır və tezliklə “sürtülüb yeyilirlər”. Vaxt keçdikcə sizin orqanizmanız sanki dağılır. Əgər hər-halda asfaltda qaçmağı qərara almısınızsa, onda mütləq qalın altlıqlı ayaqqabı seçin. Stadionda rezin örtük, ot, qum, yumşaq torpaq tamamilə imkan verir ki, nazik altlıqlı ayaqqabı geyinəsiniz. Paltara gəldikdə isə ən əsası odur ki, qışda soyuqdan qorxmayasınız. Ilin ən soyuq vaxtında belə tamamilə pambıq idman paltarı və baş geyimi ilə kifayətlənmək olar. Arıqlamaq üçün qaçanlar isə isti geyinməlidirlər: yaxşı nəticə alınması üçün onlar çox tərləməlidirlər.

Necə düzgün nəfəs almalı və qidalanmalı?

Qaçış zamanı çalışmaq lazımdır ki, əzələləri boşalmış saxlayasan və hər-hansı bir tənəffüs ritmini gözləməyəsən. Əksinə ritm özü gəlməlidir və sən onu pozmalı deyilsən.

Qidalanmaya gəldikdə isə, qaçışla əlaqədar iştaha güclənir. Ona görə də, ilk vaxtlar bir az çətin olacaqdır, xüsusi ilə də arıqlamaq istəyənlər üçün-qidalanmağa daha ciddi nəzarət etmək lazım gələcəkdir. Amma elə adamlar var ki, müntəzəm qaçışa başladıqdan sonra, əksinə, onların iştahası mötədil olur.

Qaçışdan 30 dəqiqə qabaq yemək olar, lakin yümək yüngül və yaxşı olar kı, meyvə-tərəvəzdən ibarət olsun. Əgər siz möhkəm yemisinizsə, ən azı bir saat gözləməlisiniz. Məşqdən dərhal sonra yeməyə başlamaq olar

Qaçış —İdman növü

Thu, 09 Apr 2009 22:34:16 GMT

Qaçış idmanın ən sadə, mümkün, faydalı növlərindən biridir. Düzgün qaçmağı necə öyrənmək lazımdır ki, özüvə ziyan vurmayasan, əksinə öz sağlamlığını yüksəldəsən?

Qaçışın nə olduğunu başa düşmək üçün, heç olmasa bir dəfə də olsa özünü divandan durmağa məcbur edib təmiz havada qaçmalısan. Minimum siz hərəkətdən məmnunluq alacaqsınız, unudulmaz azadlıq və uçma hissini duyacaqsınız. Maksimum isə siz öz sağlamlığınızı yüksəldəcəksiniz (tək fiziki sağlamlığı yox).

Qaçış nə ilə xeyirlidir?

Qaçış — hər şeydən əvvəl ürək üçün bir fiziki gərginlikdir. Praktik olaraq onun üçün əks-göstəriş yoxdur (aşağı təsyiqdən başqa), hətta yastıayaq insanlar da düzgün seçilmiş ayaqqabı ilə qaça bilər. Qaçış bütün orqanizmə silkələnmə verir—bu hipertoniyadan, təngənəfəslikdən, zökəmdən ən yaxşı vasitədir. O, həmçinin qan dövranını yaxşılaşdırır və tonusda qalmağa kömək edir. Bundan başqa, qaçış bütün əzələ qruplarını formaya salır: siz qaçarkən yalnız baldır və bud işləmir, həm də qarın, əl, boyun fəaliyyətdə olur. Bununla bərabər fiziki gərginliyin bütün bədənə təsiri çox yumşaqdır. Ümumiyyətlə qaçış düzgün qidalanma ilə birgə arıqlamaq üçün ən yaxşı vasitədir. Lakin qaçışın ən əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, o stresi götyürmək qabiliyyətinə malikdir. Quşların oxumasına qulaq asaraq parkda və ya stadionda qaçmaq- bu sizin öz seçiminizdir. Hər halda yaxşı qaçışı uçuşla müqayisə etmək olar. O sözün əsl mənasında insana sanki ruh verir, bu da xüsusi ilə meqapolisdə yaşayanlar üçün çox vacibdir.

Təmizlik sağlamlıqdır

Sun, 22 Feb 2009 23:21:54 GMT

Evin tavanı tozludursa və ya ev köhnə xalı ilə döşənibsə, burada bakteriyalar inkişaf edib çoxalır. Köhnə oyuncaqlar da ciddi dəri problemlərinə səbəb olur, göz və burunda qıcıqlanma yaradır, astma xəstəliyi əmələ gətirir.

Yataq otağı

Tozla inkişaf edib artan bakteriyalar döşəmə və yataqda yaşayır. Döşəmələrdəki kimyəvi qarışıqlar eyni zamanda xəstəlik meydana gətirir.
Heyvanları yataqdan və yataq otağından uzaq tutmaq lazımdır. Pişiklərin tükləri divarlara və parçalara asanlıqla yapışır. Bu isə allergiyaya səbəb olur.

Uşaqlar üçün otaq

Uşaqlar allergiyaya qarşı son dərəcə həssasdırlar. Oyucaq heyvanlar bəzi bakteriyaların çoxalması üçün ən uyğun şərait yaradır. Bu baxımdan plastik və tüklü oyuncaqlar dermatoloji problemlərə səbəb olur. Buna görə də yatağı və evdəki əşyaları həmişə təmiz saxlamaq lazımdır. Döşəklər vaxtaşırı yuyulmalıdır.

Qonaq otağı

Hər gün xalça-palazların müntəzəm bir şəkildə süpürülüb təmizlənməsi allergiyaya səbəb olan bakteriyaların inkişafının qarşısını alır. Əsasən də, yayda pəncərələri sabunlu su ilə silmək lazımdır. Digər tərəfdən, mebelləri otağa qoymazdan əvvəl açıq havada saxlamaq məsləhətdir.

Hamam və mətbəx

Yuyucu tozlar və digər təmizləyicilərlə işlədikdə mütləq əlcək geyinin. Hər həftə divar və kafelləri yuyun. Bakteriya və həşəratların əmələ gəlməməsi üçün mətbəxdəki zibil qutularını, istifadə etdiyiniz mətbəx əşyalarını təmiz saxlayın. Bir sözlə, istər evdə olsun, istər işdə, həmişə təmizliyə əməl edin. Çünki təmizlik sağlamlıqdır.

Canalan gözlərin canyaxan dərdləri

Sun, 22 Feb 2009 23:17:56 GMT

Göz ən mühüm və eyni zamanda ən incə duyğu orqanlarından biridir. O insan həyatında ən başlıca rol oynayır. Çünki göz vasitəsilə biz ətrafdakı əşyaları görür, rənglərin çalarlarını seçirik, bir sözlə həyatın gözəlliyini duyuruq. Göz çox zərif olduğundan özünə qarşı son dərəcə diqqətli olmağı tələb edir. İnsanın görmə qabiliyyəti 9—11 yaş arasında formalaşır. Bu müddət ərzində gözlərdə hər hansı bir problem yaranarsa onun müalicəsini də həmin yaşlarda etmək məsləhədir. Tibb elmində müxtəlif göz xəstəlikləri mövcüddur. İnsanlar isə ən çox göz zəifliyindən əziyyət çəkirlər.

Göz zəifliyi nədən yaranır?

Həkim – oftalmoloq Mətahi Qasımova dediyinə görə, göz zəifliyi üç yerə bölünür: meyopeya, hipermetropiya və astikmatizm: «Meyopeya xəstələri uzağı pis görür və işarəsi mənfidir. Meyopeya 8—12 yaşında olan uşaqlarda aşkar edilir. Yaş artdıqca meyope da artır. Televizora və ya kompüterə çox baxmaq, zəif işıqda oturmaq və vaxtsız qidalanmaq meyopeyaya səbəb olan amillərdir. Hipermetrapiya xəstələri yaxını pis görür və işarəsi müsbətdir. Hipermetrapiyaya ən çox balaca uşaqlarda rast gəlinir. Bu vaxt uşaqlar kitab oxuyanda onların gözləri sulanır və göynəyir. Astikmatizm xəstələrində isə qarışıq olur. Onlar həm yaxını, həm də uzağı zəif görürlər. Bu, onların görmə qabiliyyətlərinin tam formalaşmamasından irəli gəlir. İndi demək olar ki, gözdən əziyyət çəkənlərin 80 faizi astikmatizmdən şikayət edirlər». Gözdə zəifliyin aradan qaldırılması üçün ilkin növbədə onun yaranmasına səbəb olan müxtəlif amilləri araşdırmaq lazımdır. Gözlərdə bu problemlərin yorulma, stress, televizora, kompüterə yaxından baxmaq nəticəsində yarandığını söyləyən Mətahi Qasımova bəzi xəstələrdə bu halların anadangəlmə olduğunu deyir: «Çox uşaqlar var ki, onlarda zəif görmək anadangəlmə olur. Belə uşaqlar 17 yaşına qədər müxtəlif dərmanlarla müalicə edilir. Bu müalicə kursları zəifliyin daha da irəliləməsinin, gözdə «tənbəlliyin» yaranmasının qarşısını almaq üçün lazımdır. əgər gözdə «tənbəllik» yaranarsa, bu zaman onun funksiyaları fəaliyyətini itirir və kor olma ehtimalı artır. 17 yaşından sonra xəstəyə eksimer lazer əməliyyatı olunur. əgər valideynlər uşaqlarında göz qırpmalar, qızartılar, sulanmalar kimi hallar aşkarlayırlarsa, dərhal həkimə müraciət etsinlər. əvvəllər insanlar eynəklərdən istifadə edirdilər. Eynəkləri isə uzun müddət çıxartmadan taxırdılar. İndi valideynlər uşaqlarına eynəyi tez-tez çıxartmamalarını deyirlər. Ancaq onlar bilməlidirlər ki, çox eynək taxmaq da gözə ziyandır. Optik gözün əvvəlki funksiyasını bərpa etməsi üçün istifadə olunur. Eynəkləri 6 aydan bir dəyişdirmək lazımdır».

Göz çəpliyinin səbəbi — qohum nikahları

Gözdə çəpliyin əmələ gəlməsinə səbəb bir gözün zəif, digərinin isə yaxşı görməsidir. Bu zaman zəif göz yaxşı görən göz tərəfə əyilməyə başlayır. Nəticədə, çəplik yaranır. əgər gözdəki zəifliyi aradan qaldırmaq mümkün olursa, bu zaman gözdəki çəplik də yox olur. Bəzən isə gözdə çəplik anadangəlmə olur. Bu hal əsasən doğuş zamanı travma alan, təzyiqi olan uşaqlarda olur. Travma alan uşaqlarda göz çəpliyini oftalmoloqlar müalicə etmir. İlk əvvəl uşaq nevropatoloq müayinəsindən keçməlidir. Nevropatoloqun diaqnozundan sonra oftalmoloq müalicə edə bilər

Katarakt – Mirvari suyu

El arasında «Mirvari suyu» kimi tanınan katarakt da son vaxtlar yaşlıların çox əziyyət çəkdiyi göz xəstəliklərindən biridir. Mətahi Qasımovanın sözlərinə görə, gün ərzində gözdən şikayət edən xəstələrin böyük hissəsi kataraktdan əziyyət çəkənlərdir: «Kataraktın yaranması yaşla əlaqədardır. İnsan yaşlandıqca, əsasən də 50—60 yaşına çatdıqda onun göz funksiyalarıının fəaliyyəti zəifləyir. Eyni zamanda katarakt iltihabı xəstəliklərdən, travmadan sonra da əmələ gələ bilər. Gözdə şəffaf büllur linza var. Bəzən bu şəffaf linzalar bulanır. Bunu əməliyyat vasitəsilə aradan qaldırmaq mümkündür. əməliyyat zamanı əvvəlcə gözün büllur qişası kəsilir, bulanlıq linza çıxarılır, onun yerinə yeni, şəffaf linza taxılır. Mirvari suyunu vaxtında müalicə etmədikdə göz görmə qabiliyyətini tamamilə itirir». Kataraktın ilkin əlaməti dumanlı görməkdir: «Katarakt iki formada olur: yetişmiş və yetişməmiş. İndi xəstələrin çoxu son məqamında, yəni yetişmiş halda müraciət edirlər. Yetişməmiş formanı müalicə etmək daha asandır. Ancaq yetişmiş olduqda xəstə görmə qabiliyyətini itirir və onun yenidən bərpası mümkünsüz olur. Çünki katarakt gözün ətrafına deyil, daxilinə təsir edir».
Qlaukoma – Qara su

Göz xəstəliklərindən biri də el arasında «Qara su» adlandırılan qlaukomadır. Qlaukoma 40 yaşından sonra yaranır. Həkim – orfalmoloq bunun qohum nikahları olan insanlar arasında çox yayıldığını vurğulayır: «Qlaukoma anadangəlmə də ola bilər. Bunun yaranmasına səbəb qohum nikahlarıdır. Qlaukomadan ən çox qadınlar əziyyət çəkir. Çox nadir hallarda kişilərdə bu xəstəlik aşkarlanır. Belə xəstələr dumanlı, işığa baxanda rəngli halqalar görməkdən, gözdaxili təzyiqlərdən şikayətlənirlər». Göz xəstəliklərindən biri də «kanyuktiv» adlanır. Kanyuktivlik soyuqdəymədən, natəmizlikdən əmələ gəlir. Göz makiyajı zamanı keyfiyyətsiz kosmetik vasitələrdən istifadə də kanyuktivlik yaradır. Bu xəstəlik göz üçün olan xüsusi damcılarla aradan qaldırılır

Gözlərinin qədrini vaxtında bil

Həkim – oftalmoloq Mətahi Qasımovanın sözlərinə görə, gözlərə ev şəraitində də qulluq etmək mümkündür: «İnsanlar çox vaxt gözlərinə çay dəmləməsi qoyurlar. Son zamanlar təbii çaylar çox azdır, onlara müxtəlif rənglər qatırlar. Belə çayları gözə qoymaq təhlükəlidir. Buna görə də yaşıl çayın dəmləməsi daha keyfiyyətlidir. Ballı su ilə də gözü silmək yaxşıdır. Son vaxtlar isə insanlar kompüter qarşısında çox otururlar. Kompüter şüaları gözün nəmliyini qurudur, gözdə göynəmələr əmələ gəlir. Kompüter qarşısında uzun müddət oturmaq olmaz. Hər 45 dəqiqədən bir kompüteri söndürmək, 15 dəqiqə hava almaq lazımdır. Kompüter qarşısında oturanlartez-tez apteklərdə satılan təbii göz yaşlarından istifadə etməlidirlər».

Kişilərin göz bəlası — Daltonizm

M.Qasımova daltonizmin genetik bir xəstəlik olduğunu deyir. Daha çox kişilərdə rast gəlinir. Daltonizm əsasən anadan oğula keçir. Müalicəsi isə mümkünsüzdür. Bununla genetik həkimlər məşğul olur. Ancaq respublikamızda belə bir həkim yoxdur. Bu genetik xəstəlik ilk dəfə 1794-cü ildə DJ.Daltonım tərəfindən aşkar edilib. Dalton özü də bu xəstəlikdən əziyyət çəkirmiş.

Göz bəbəyinin mərkəzində rəngbilmə qabiliyyətini göstərən hüceyrələr yerləşir. Onlar özündə rəngbilmənin üç piqmentini saxlayır. Birinci piqment qırmızı, ikinci yaşıl, üçüncü isə mavi rəngdədir. Burada qırmızı rəng 557, yaşıl 530, mavi isə 426 faiz təşkil etməlidir. Bu faizlərin artıq və ya əskik olması daltonizm xəstəliyi əmələ gətirir.

Hər 10 insandan üçündə göz «tənbəlliyi» olur.

Dünyada hər 100 kişidən 18-i daltonikdir.

Günəşdə qara şüşəli eynəksiz durmağa çalışın. Çünki günəş şüasi göz üçün xeyirlidir. Uzun müddət günəşdən kənarda qalmaq və günəşdə eynəklə gəzmək gözü zəiflədir.

Bakteriya

Sun, 22 Feb 2009 23:14:04 GMT

ABŞdakı Colorado Universitetindən biokimya dosenti Rub Knight və eyni universitetdən Ekologiya və Təkamüllü Biologiya fundamental elm sahəsindən dosent Noah Fiererin qələmə aldıqları elmi məqaləyə görə araşdırmalarda, əllərdə sanıldığından daha çox növdə bakteriya olduği da aydın oldu və Qadınların əllərində daha çox növ bakteriya olduğunu təsdiklədilər
Araşdırmaçılar, qadınların əllərindəki bakteriya növünün daha zəngin olmasının səbəbini bilmədiklərini, bunun, kişilərin dərisinin daha Asitik olmasından. yararlandığını bildirdilər Araşdırmaçılar bir başqa səbəbin, qadınlarla kişilər arasında tərləmənin fərqlilikləri ola biləcəyini də ifadə etdilər.
Əllərdə 4,742 növ bakteriya var

Araşdırmaçılar işləri əsnasında 51 universitet şagirdindən cəmi 102 şagirddən əl nümunəsi götürdü
Nümunələr, DNT bakteriyalarını təyin edən yeni və çox detallı bir sistem istifadə edilərək araşdırıldı
Bu 102 əldə cəmi 4,742 bakteriya növü təyin olundu. Hər insanın əlində ümumiyyətlə digərlərindən fərqli bakteriyalar yaşadığı kimi, bir insanın iki əlində yaşayan bakteriyalar da ümumiyyətlə bir-birindən fərqli. Bir insanın iki əlindəki bakteriya növlərinin ortalama 17 siir-birinin eynidir

Araşdırmaya görə ortalama bir əldə 150 bakteriya növü yaşayır. Ancaq bakteriyaların növünü təyin etmək təxminən olaraq mümkün olmasına qarşı, əldə cəmi neçə ədəd bakteriya tapıldığını saymaq mümkün olmur. Araşdırmaçılar, eyni işi müxtəlif ölkələrdə təkrar edərək nəticələrin müqayisə edilməsinin əhəmiyyətli olacağını vurğulayırlar.
Knightə görə nizamlı əl yuma əhəmiyyətli ancaq əl yuma, bakteriyanı ortadan qaldırmır. Knight, məqalədə, «bakteriya kolonileri, əl yumanın dərhal ardından sürətlə yenidən törəyir. Və ya əl yuma, dəri səthində tapılan bakteriyaların böyük hissəsini aradan qaldıra bilmir» dedi.

Talasemiya nədir ?

Sun, 22 Feb 2009 23:10:35 GMT

Talasemiya hemoqlobin istehsalı zamanı yaranan zülal çatışmamazlığıdır. Bu zülal qırmızı qan hüceyrəsində tapılıb. Bu oksigeni ağciyərlərdən bütün bədən hissələrinə nəql edir və qana qırmızı rəng verir.
Yetkinlərdə hemoqlobin 4 elementin birləşməsindən yaranır. Bu elementlər “zülal zənciri” kimi adlandırılır. Burada 2 tip zülal zənciri var. Onlardan 1-i “β zənciri” və biridə “α zənciri” adlanır.
A hemoqlabin molekulu adətən 2 α zəncirindən və 2 β zəncirindən düzəlir. Talasemiya tutan insanlarda hemoqlabin zəncirindən biri olmur. Nəticədədə qırmızı qanda olan hüceyrələr talasemiyaya tutulur və düzgün fəaliyyət göstərmir.
Talasemiyanı nə yaradır ? Talasemiyanın yaranmasının esas sebebi genlerimizde olan mutasiyalardır. Onlar düzgün hemoqlabin hazırlamır.
Major: β talasemiyanın əsas tipidir. Bu əsasən β zəncirinin az olması və ya heç olmamasından irəli gəlir. Anemiya insan həyatının ilk illərində baş verir. Bu tip insanlara tez-tez qan tələb olunur… α talasemiyada isə əgər ümumi α zəncir yoxdusa insan anadan olan kimi ölür.Qan demək oksigen demək.Oksigen demək orqanların düzgün işləməsi demək…bunlar yoxdursa orqanlar düzgün işləməz ve həyat mümkünsüz olur.
Minor: α və β talasemiya tipləri əsasən talasemiyaının yumuşaq formalarıdır çox müalicə tələb etmir. Minor talasemiya tutanlar mutasiya daşıyıcı adlanırlar.
Bəzi hallarda insan hər iki talasemiyanı üzərində gəzdirir.
Azərbaycanda da bele mutasiya daşıyıcıların sayı həddindən artıq çoxdur.Bu gen dominant olmadığı üçün bir valideyndə olması uşağı xəstə eləməz!Gərək,hər iki valideyndə də bu gen mutasiyası olsun.Bele iki mutasiyalı insanın bir araya gəlməsinin əsas səbəbi isə QOHUM EVLİLİYİDİR!!!
Azərbaycanın gələcəyini düşünən,xalqının,milletinin sağlamlığını düşünen gənclərə üzümütutub deyirəm ki-QOHUM EVLİLİYİ İLE BACARDIĞINIZ QəDəR MÜBARİZə APARIN…
Qızlar!Elçi yoxdur deyə qohuma ərə getməyin!
Oğlanlar!''bu qız gözümüzün qabağında böyüyüb'' deə qohum qızlarını almayın…
Talasemiyalı doğulmaq ehtimalı böyük olan körpəlnizi düşünün…Ona qan axtarmaq üçün saatlarla-günlərlə-aylarla qan bankının önündə gözləyəcəyinizi düşünün…
Sizdən bir xahişim də-QANA EHTİYACI OLAN xəstələrin gözlərini yolda qoymayin.Maşallah,hamımız sağlam gənclərik.500 ml qan vermək heç birimize ziyan olmaz!!!Allaha da xoş gedər…Körpələrin də üzü gülər.Bundan böyük xoşbəxtçilik varmı?

Normal qidalanma haqqında 8 qayda

Wed, 18 Feb 2009 23:14:27 GMT

Normal qidanma qaydaları barədə yüzlərlə məsləhətlər verilir. Min illərin təcrübəsi göstərir ki, bizim mətbəximizdə işlədilən qidaların mütləq əksəriyyəti orqanizm üçün faydalıdır.

Əgər belə olmasaydı, təbii seçmə qanununa və təcrübəyə görə həmin qidaların əksəriyyəti gün-dəlik menyudan çoxdan çıxarılmış olardı. ümumiyyətlə, hansı qidanı yeyib-yeməmək nisbi anlayışdır. Bəzi xalqların imtina etdiyi qida növlərini, digər xalqlar yeyir, yaxud əksinə.

1. Bacardıqca çoxlu tərəvəz yeyin

Bu məsləhət ilk baxışda əksər adamlar tərəfindən qəbul edilir. Tərəvəzdə çoxlu vitaminlər var. Həzm prosesində tərəvəz köməkçi vasitədir. Tərəvəzin kaloriliyi azdır, ona görə asan həzm olunur, iştah gətirir, təzyiqi normallaşdırır. Bir amili nəzərə almaq vacibdir ki, mədə-bağırsaq sistemində pozuntu olan adamların çoxlu miqdarda tərəvəz yeməsi, problem yaradır. çoxlu tərəvəz yeyilməsi kəskin arıqlamaya səbəb ola bilər. Eyni növ tərəvəzin mütəmadi olaraq qəbul edilməsi, qanazlığına səbəb olur. Ən yaxşı qanyaradıcının heyvan mənşəli qidalar olduğu hamıya bəllidir.

2. Yağlı yeməklərdən imtina edin

Yağlı və piyli heyvan mənşəli qidaları menyunuzdan kənarlaşdırın (piyli ət, sosiska, kolbasa). Bu qidalar orqanizmdə xolesterinin miqdarını kəskin artırır, ürək-damar sisteminin fəaliyyətinə mane olur, qan təzyiqi yüksəlir, damarlar kirəcləşir. Digər tərəfdən, yağlı maddələrdən imtina etmək, A və E vitaminlərindən imtina demək olardı. A vitamini boy artımı, gözün görmə qabiliyyətinin normada olmasının əsas bazasıdır. E vitamini nəsl törədəndir və dərinin təravətini və gözəlliyini saxlayan əvəzedilməz maddədir.

Məsələ ondadır ki, A və E vitaminləri yağlarda həll olan vitaminlər qrupuna daxildir. Deməli, yağın iştirakı olmadan bədən onları qəbul edərək həzm edə bilməz. Bir də bədəndə yağ turşularının çatışmazlığı baş vrerəndə, adam özü də istəmədən şəkərə meylli olur. Nəticədə həddən artıq kökəlmə baş verir.

3. Bitki yağlarından istifadə faydalıdır

Bitki yağları ürək üçün faydalıdır. çünki bitki mənşəli yağlarda xolesterin olmur. Bitki yağları həddən artıq kökəlmənin qarşısını alır, gözün görmə qabiyyətinə müs-bət təsir edir və bədənin immunitetini artırır. Hər gün 20 qram heyvan mənşəli yağ yemək olar. çünki, bir çox vitamin və zülallar yalnız heyvan məşəli yağlarda olur.

4. Karbohidratlardan imtina edin

Karbohidratlar orqanizm üçün əsas enerji mənbəyi sayılır. Amma onun həddən artıq qəbul edilməsi piylənməyə səbəb ola bilər. Ona görə şəkər, un məhsulları və şirin yeməklərdən müm-kün qədər az istifadə etmək məsləhətdir.

5. Həftədə 3 yumurtadan artıq yeməyin

Yumurta qidalı yemək növü sayılır. Yumurta sarısında təzə ətdə olanın yarısı qədər xolesterin var. Həm də yumurtada xolesterini parçalayan lesitin maddəsi də vardır ki, həmin maddə xolesterini dağıda bilir. Yumurtanı gecələr yemək məsləhət görülmür. Yumurtadakı xolesterinin orqanizmə mənfi təsirini azaltmaq mümkündür. Ona görə də yumurtanın qızardılaraq, yağ və qatıqla yeyilməsi həzm prosesini asanlaşdırır. Ahıl, az hərəkətdə olan, allergiyaya meyyli insanların müm-kün qədər yumurta yeməmələri məsləhətdir.

Gənc, aktiv və idmanla məşğul olan adamların tez-tez yumurta yeməsi faydalıdır. çünki yumurtanın tərkibində insan orqanizmi üçün lazım olan zülallar, manqan, dəmir, mis, kalsium və kobalt vardır. Bundan başqa, yumurta qanazlığına qarşı effektiv vasitədir. Həm də sinir sisteminin fosforla qidalanmasının mənbəyi yumurta hesab edilir.

6. Dəniz məhsullarını istədiyiniz qədər yeyin

Dəniz məhsulları çox faydalıdır. Onların tərkibində yod, zülallar, A və D vitaminləri yetərincədir. Dəniz məsulları (balıqlar) qan damarlarında kirəcləşmənin qarşısını alır. Bu məhsullardan tez-tez istifadə edənlər gözlərinin görmə qabiliyyətindən və yaddaşdan nadir hallarda şikayətlənirlər.

7.Xörək duzu

Bu qidadan tamamilə imtina etməyin. Sadəcə duzdan istifadəni bacardıqca azaldın. Hipertoniya xəstəliyinin daşıyıcılarına duzlu yemək qəti olmaz. Duzdan tam imtina mədə şirəsinin həlletmə qabiliyyətini azalda bilər. Həm də xörək duzu qanda həmişə müəyyən miqdarda olmalıdır. Amma bu o demək deyil ki, istənilən yemək duzla yeyiməlidir.

8. Spirtli içkiləri tərgidin

Spirtli içkilər orqanizmi zəhərləyir və yorur. Spirtli içki baş beyinin fəaliyyətini tormozlayır, sərbəst hərəkət və dü-şünmə qabiliyyətinin qismən itirilməsinə səbəb olur. Spirtli içkilər qan dövranını zəiflədir. Etil spirti qandakı dəmirlə gec sorulan birləşmə əmələ gətirir və insanın təngnəfəsliyinə səbəb olur. Qırmızı şərabdan müalicə məqsədilə istifadə etmək olar.

ümumiyyətlə, Azərbaycanda spirtli içkilərin faydası haqda müzakirə açmaq məqbul hal sayılmır. Ona görə də mövzunu burada qapayırıq. Bir şeyi nəzərə almaq lazımdır ki, spirtli içkilər insan orqanizmə faydadan daha çox, ziyan gətirir.

Gənc qalmaq üçün unikal məsləhətlər

Wed, 18 Feb 2009 23:05:35 GMT

Etiraf edin sizin həqiqətən necə yaşınız var?Siz fikirə gedirsiniz, cavab verməkdə cətinlik cəkirsiniz.Dəfələrlə müşahidə etmisiniz ki, sizin məktəb və ya institut həmyaşıdlarınız yaşlarının eyni olmasına baxmayaraq xarici görkəmləri cox fərqlənir.Beləliklə biz “bioloji və ya həqiqi yaş” anlayışına – yəni orqanizmin obyektiv vəziyyətinin necə olmasına
yaxınlaşdıq,hər insanda bu pasportda və ya yaş kağızında kı (yəni xronoloji)kimi yox, müxtəlif olur.
Professor Maykl Royzenə görə keçirtdiyimiz həyat tərzinin orqanizmin qocalma mexanizmində əhəmiyyətli rolu vardır. Sizin dostunuz əgər 40 yaşında 20 yaşlı insan kimi görsənirsə, deməli o son dərəcə saglam həyat tərzi keçirir.Lakin prinsipcə mümkün olmayan hec bir şey yoxdur, əgər siz təcrübəli mütəxəssisin məsləhətlərinə qulaq assanız, elə bu gündən qocalıqla öz mübarizənizi başlaya bilərsininiz. Bu məsləhətlər aşağıdakilardır:

- Müntəzzəm olaraq qidalanmada tomatlardan(pomidor) istifadə etmək (souslar, qızardılmış şəkildə)kişilərə imkan verir ki, öz yaşından 1,9 il, qadınlar isə 0,8 il cavanlaşsınlar;

-Hər gün 1 tablet aspirin qəbul etmək (yeməkdən sonra, 1 stakan su ilə qəbul etmək) 2,2 il yaşdan azaltmağa imkan verir;

-30 dəqiqəlik təmiz havada gündəlik gəzinti 1,6 il yaşdan azaltmağa imkan verir;

-Həftədə 30 dəqiqəlik güc tələb edən məşqlər və ya fiziki fəaliyyət 1,7 il yaşdan azaltmağa imkan verir;

-Az miqdarda gündəlik şokolad yemək imkan verir ki, həyatı 1,3 il uzadasınız;

-Qidada yalnız yaxşı yağların işlədilməsi həyata 3,4 il əlavə edir;

-Gündəlik 5 müxtəlif meyvə yeyilməsi həyata 1,4 il əlavə edir;

-Gündə istənilən qoz – fındıqdan 5—8 ədəd yeyilməsi imkan verir ki, həyatı 3 il uzadasınız;

-Suda bişmiş, pörtlədilmiş və ya buxarda hazırlanmış balıqdan istifadə etmək ömrü 3 il uzatmağa imkan verir;

-Qidada balanslaşdırılmış vitaminli məhsullardan istifadə etmək 3,3 il yaşdan azaltmağa imkan verir;

-Gülüş əhəmiyyətli dərəcədə — 1,7 ildən 8 ilə qədər ömürü uzadır;

-Fol turşusunun vitaminlərin tərkibində və ya ayrıca olaraq qida əlavələrində qəbul etmək ömürə 1,2 il əlavə edir;

-Gündəlik B6 vitaminin qəbulu 0,4 il ömürə əlavə edilir;

-Kalsi və kalsi ilə zəngin gida qəbulu 0,5 il ömürə əlavə edilir;

-Ağız boşluğunu qaydada saxlamaq və hər 6 aydan bir stomatoloqda müayinədən kecmək — bu daha 6,4 il ömürə əlavə edilir;

-Gündəlik səhər yeməyi- bu ömürə 1,1 il əlavədir;

-Əlin yuyulması və qidanın yaxşı hazırlanması 0,4 il həyta əlavədir;

-Keyfiyyətli, sağlam yuxu- 7 saat qadınlar üçün, 8 saat kişilər üçün. 3 ildən 12 ilə qədər əlavə ömürdür;

-Güclü stress cox zərərlidir. Həyatda 3 katastrofik stress situasiya ömürü 32 il qısaltmağa qadirdir;

-Normal cəkini saxlaya bilmək (qadınlar üçün ideal çəki onun 18 yaşındaki çəkisi, kişilər üçün isə 21 yaşındakı çəkisidir) – 6 il həyat deməkdir;

-Daimi partnyorla gündəlik, keyfiyyətli seks insanı 2 ildən 8 ilə qədər cavanlaşdırır;

Beləliklə, doktor Maykl Royzen təxirə salmadan öz bioloji saatınızın gedişini ləngitməyə məsləhət görür və öz həyatınıza 5—8 il əlavə etmək üçün təqdim olunan siyahıdan minimum 5 məsləhəti seçin və yerinə yetirməyə başlayın
Nədən başlamalı? Ən sadədən: 1. səhər yaməyi, 2. gündəlik gəzinti, 3. tomatların yeyilməsi, 4. sağlam yuxu və 5. seks. Seks haqqında xüsusi danışmaq lazımdır. Orta ststistik amerikalı ildə sekslə cəmi 58 dəfə məşğul olur(!). Bu ildə 2 aydan azacıq azdır. Doktor Maykl Royzen hesab edir ki, əgər bu rəqəm 116 olsa idi, onda ömrün uzunluğu 1,6 il artardı. Əgər sekslə hər gün məşğul olunsa, onda həyatın uzunluğu 12 il artardı(!).

Doktor Maykl Royzen hesab edir ki, bu 5 qaydanı gözləsəniz artıq effekt yarım ildən sonra özünü göstərəcəkdir. Əgər bütün qaydalara əməl etməyə başlasanız, artıq 1—2 ildən sonra əhəmiyyətli cavanlaşmanı hiss edəcəksiniz, həyatınız isə müvafiq olaraq 15—17 il artacaqdır. Yaxşı vərdişlər sizə qocalıqla effektiv mübarizə aparmağa kömək edəcəkdir (hansı ki, biz hamımız bilirik ki, artıq 25 yaşdan başlayır), əgər siz bütün qaydalara əməl etsəniz, effekt çox tez alınacaqdır.

ENERJİLİ OLMANIN YOLLARI

Wed, 18 Feb 2009 23:02:42 GMT

Özünüzü dolub-daşan, tam güclü və enerjili hiss etmək istəyisinizmi? Aşağıdakı məsləhətylərə əməl edin:

Tez-tez yeyin
Ən yaxşısi gündə 5—6 dəfə yeməkdir. Heç vaxt səhər yeməyini yaddan çıxarmayin. Bir ədəd alma və ya banan, südlə və ya yoqurtla bulka qəlyanaltı etmək olar. Nahar doyumlu olmalı, özündə çörəyi, düyünü, makaron məmulatlarını, kifayət qədər süd məhsullarını, balıq və yağsız əti birləşdirməlidir. Və bacardıqca çoxlu miqdarda təzə meyvədən, tərəvəzdən və göyərtidən istifadə edin.

Yaxşı yatın
Yuxunun keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün, yatağa uzanmağa 3 saat qalmış alkaqoldan, nikotindən və tərkibində kofein olan içkilərdən(çay, kofe, toniklər) imtina edin. Yaxşı olar ki, əgər xoşunuz gəlirsə, bal və ya südlə sakitləşdirici bitki dəmləmələri içəsiniz. Pəncərəni açın-yataq otağı nə qədər sərin olarsa, yuxulamaq bir o qədər asan və yuxu bir oqədər dərin və yaxşı olacaqdır.

Gözlər istirahət etməlidir
Əgər fokusu dəyişmədən uzun müddət bir nöqtəyə baxarıqsa (məsələn, kompyuterin ekranına) göz əzələləri gərginləşir ki, bu da çox yorulmaya səbəb olur. əgər siz kağızlarla və ya kompyuterlə işləyirsinizsə, müntəzəm olaraq gözə istirahət verin ki, onlar fokusu dəyişə bilsinlər və gərginlikdən qurtarsınlar. Bunun üçün hər 30 dəqiqədən bir 3—4 dəqiqə uzağa və ya iş yerinin əksinə baxmaq lazımdır.

Maye çox için
Gün ərzində su və şirələr içmək lazımdır: səhər bir stakan, nahara qədər iki, şam yeməyinə qədər üç stəkan su içmək lazımdır. Alkaqol, kofe və çayı az içməyə çalışın, çünki bu içkilər böyrəkləri intensiv işləməyə məcbur edərək, mayeni orqanizmdən xaric edirlər.

Dəmir sizin rasionunuzda
Həftədə 3 porsiya “qırmızı” ətin (mal və qoyun əti) sizin rasionunuzda olması orqanizmi lazım olan miqdarda dəmirlə təmin edir. Onu həmçinin tünd-yaşıl tərəvəzlər, ispanaq və kələmdən də almaq olar. Vitamin C dəmirin mənimsənilməsinə kömək edir, kalsi isə əksinə təsir edir.

Qara ciyərinizə fikir verin
Ona antioksidantlarla kömək edin və alkaqolla ziyan vurmayın. Qara ciyər sizin orqanizminizi hava və qida ilə düşən hər cür zərərli maddələrdən təmizləyir. Və əgər o həddindən artıq gərgin işləyərsə biz özümüzü xəstə və zəif hiss edərik.

Özünüzü yüksək qiymətləndirin

Özündən narazı olmaq və özünü qiymətləndirməmək çox vaxt xroniki yorğunluğun səbəbi olur və depressiyaya gətirib çıxarır. Psixoloqa müraciət etmək olar, o bu problemin öhdəsindən gəlməyə sizə kömək edər. Digər çıxış yolu da vardır: özünüzə təzə paltar alın, bərbərxanaya gedin, səyahətə çıxın. Bundan alınan məmnunluğa beyində hazırlanan xüsusi maddə səbəb olur ki, bu da antidepressantlar olmadan belə əhval- ruhiyyənin yüksəlməsinə kömək edir.

Qripdən və soyuqdəymədən qorunmanın 10 yolu

Wed, 18 Feb 2009 23:00:21 GMT

Qışın soyuq çağlarında qripdən və soyuqdəymədən qorunmaq vacib şərt olur.

Sağlamlığınızı qorumaq elə də çətin deyil,yetər ki bir neçə sadə qaydalara əməl edəsiniz:

1.Tez-tez əlləri yumaq (yeməkdən əvvəl və ayaqyolundan sonra)

2.Yaxşıca yuxu almaq

3.Daha çox maye qəbul etmək

4.Vitamin kompleksi qəbul etmək

5.Aktiv həyat tərzi keçirmək

6.Yaxşı əhval-ruhiyyədə olmaq

7.Çoxlu meyvə-tərəvəz yemək

8.Lazım gəldikdə xalq təbabətindən istifadə etmək

9.Qəhvə və spirtli içki qəbulunu azaltmaq

10.Tez-tez günəş işığı almaq

Sən demə ağlamaq faydalı imiş

Wed, 18 Feb 2009 22:58:24 GMT

Bəlkə sizlərdən çoxu da ağlamağın faydalı olması haqqında eşitmisiniz.Tədqiqatçıların araşdırmalarına görə insanların çoxu ağladıqdan sonra özlərini doğrudan da yaxşı hiss etməyə başlayırlar.Fizioloqlar hesab edirlər ki,əgər ağlayan insanı birisi sakitləşdirirsə,bu daha yaxşıdır.

Amma bəzi insanların ağladıqdan sonra əhvallarının pisləşməsi halları da mövcuddur.İnsanlar ağlarkən zaman və məkan şəraitinin də xüsusi rolu vardır.

Uzunömürlü və xoşbəxt yaşamağı öyrənin!

Wed, 18 Feb 2009 22:49:54 GMT

Hər kəs uzun və xoşbəxt yaşamağı təbii olaraq arzu edər.Bunları necə reallaşdırmaq olar.Bir neçə yoxlanılmış elmi metod vardır:

1.Gülün! Ürək həkimləri gülüşün ürək-damar sisteminin hərəkət etməsinə səbəb olur və həm də gülmək stres hormonlarının səviyyəsini azaldır,orqanizmi müdafiə edir.

2.Həddindən artıq yatmayın! Son araşdırmalar göstərir ki, 8 saatdan artıq yatmaq ömrü azaldırmış.

3.Ailə münasibətləri qurun! Statik məlumatlara görə ailə qurub xoşbəxt nigahla yaşayan insanlar yalnız yaşayanlardan daha uzunömürlü olurlar.

4.Çəkinizə nəzarət edin! Çox yemək və sağlıqsız yemək bir çox xəstəliklər riskini artırır.

5. Uşaq sahibi olun! Qadınların nə qədər çox uşağı olarsa ömrü də o qədər uzun olar.

6.Pianoda çalmağı öyrənin! Bu bir misal olaraq yazılmışdır.Mənası hansı yaş dövrünüzdən asılı olmayaraq yeni bir şeylər öyrənməkdən vaz keçməyin.

7.Optimist olun! Amerika alimlərinə görə optimist düşüncəlilər pessimistlərə görə 12 il çox yaşayırlar.

8.Tez-tez ananızla danışın! Harvard tibb məktəbinin araşdırmasına görə 91% insan, hansılar ki, anaları ilə kontakt yaratmırlar,onlar vaxtından əvvəl bir neçə xəstəlikdən əziyyət çəkməyə başlayırlar.

9.Şokalad yeyin! Əlbəttə çox yeyin demirik.Ancaq az miqdarda şokalad yemək ömrü uzadırmış.Əsasən qara şokalad.

10.Oyun oynayın! Hansı yaşınızda olmanıza baxmayaraq uşaqlıqdakı kimi oyun oynamaqdan utanmayın.Evdə uşaqlarınızla(sərhədi keçməmək şərti ilə),yaşlı halınızda nəvələrinizlə və s. Məqsəd oyunlar zamanı sizin özünüzü yaxşı hiss etməniz olmalıdır.Daha maraqlı olsun deyə komyuter oyunu da oynaya bilərsiniz

Baş gicəllənməsinin səbəbləri

Wed, 18 Feb 2009 22:47:40 GMT

Baş gicəllənməsinin necə xoşagəlməz hiss olduğunu yəqin ki, hamımız bilirik. Ancaq çoxlarımız bu halın hansı səbəbdən yarandığından xəbərsizik. Qeyd edək ki, başgicəllənmə bəzən özünü qorxulu xəstəliklərin əlaməti kimi də göstərir. Əlbəttə bu əlamət haqda dəqiq diaqnozu yalnız yoxlama və analizlərdən sonra həkim təyin edə bilər. Bununla belə bu xoşagəlməz hiss haqda siravi insanların da bilməli olduqları bir çox məqamlar var.

İlk öncə qeyd edək ki, başgicəllənmə müxtəlif səbəblərdən yarana bilər. Həmin səbəblərin içində qorxulu məqamlarla yanaşı narahatçılığa əsas verməyənləri də var. Beləki insan özünü tam sağlam hiss etdiyi və əhval ruhiyyəsi yaxşı olduğu halda belə başgicəllənmə baş verə bilər. Bu halla biz adətən həyəcənlandıqda, həddən artıq sevindikdə və s. hallarda qarşılaşırıq. Belə olan halda həyəcanlanmağa lüzum yoxdur. Bilin ki, bu ötəri bir haldır və heç bir xəstəliyə işarə deyil.
Məsələn sizdə başgicəllənmə hər hansı bir vacib tədbir öncəsi, qaraqabağ müdirinizə hesabat vermək ərəfəsində və ya lap elə sevgilinizin ağuşunda və s. vəziyyətlərdə yaranırsa özünüzü qorxutmayın. Bilin ki, ötəri olan bu hal orqanizmdə baş verən normal proseslər səbəbindən yaranıb. Belə hallarda adətən başgicəllənmə qanda adrenalinin çoxalması səbəbindən hamar əzələlərin (o cümlədən də damarların hamar əzələlərinin) yığılaraq beyinə qanın normal çatmasına əngəl törətməsi üzündən baş verir.
Əksər hallarda isə başgicəllənmə nəqliyyat vasitələrində gedərkən, karuseldə yellənərkən və ya gəmi ilə səfərə çıxarkən baş verir. Bu halda da sizin həyəcanlanmağınıza lüzum yoxdur. Çünki belə başgicəllənmələrin səbəbi gördüklərimizlə vestibulyar (müvazinət) aparatın hiss etdikləri arasında uyğunsuzluqların olmasıdır. Belə ki, beyin eyni zamanda həm gördüklərimizi, həm də vestibulyar aparatın ona göndərdiyi siqnalları analiz edir və onlar arasındakı uyğunsuzluqlar beyini çaşdırır. Nəticədə isə başgicəllənmə yaranır.
Yuxarıda göstərilən amillərdən əlavə başgicəllənmələrinə beyinin mütənasibliyə cavab verən nöqtələrinə qanın normal çatmaması, başın qəfil döndərilməsi (odur ki, idman edərkən ani hərəkətləri ehtiyatla etmək lazımdır), qanda qlükozanın azalması (belə səbəbdən başgimcəllənmə daha çox dieta saxlayan xanımlarda müşahidə olunur) da səbəb ola bilər.

Arifə bir işarə
Yuxarıda göstərilən hallarda başgicəllənmə qorxulu xarakter daşımadığı halda aşağıda göstərəcəyimiz məqamlarda artıq onu hər hansı bir xəstəliyin əlaməti kimi qiymətləndirmək lazımdır. Qeyd edək ki, özünü xəstəliyin əlaməti kimi göstərən başgicəllənmələr mütəmadi olaraq baş verir. Belə olan halda xəstə anlamalıdır ki, bunun səbəbi artıq fizioloji yox patoloji amillərdir. Yəni artıq həkimə müraciət etmək vaxtıdır. Ancaq bəzi hallarda başgicəllənməni müşayət edən amillərə diqqət yetirməklə xəstə özü də onun hansı xəstəliyin əlamati olduğunu müəyyən edə bilər.

Beləliklə əgər sizdə başgicəllənmə zamanı…

…eşitmə zəifləyirsə
Əgər sizdə başgicəllənmə qulaqlarda küy və eşitmənin zəifləməsi ilə müşayət olunan bir neçə saatlıq tutmalarla keçirsə deməli o Menyer xəstəliyinə işarədir. Mneyer daxili qulağın vestibulyar və eşitmə hissələrini əhatə edən mayenin normadan artıq olması və ya elektrolit nisbətinin pozulması nəticəsində yaranan xəstəlikdir. Xəstəliyin ən qəribə xüsusiyyəti ondadır ki, xəstə müəyyən tezliklə gələn səs dalğalarını eşidə bilmir. Məsələn o ucadan danışıqları pis eşitdiyi halda pıçıltı ilə deyilən sözləri aydın eşidir.
Yox əgər başgicəllənmə ani olaraq başlanırsa və getdikcə eşitmənin birtərəfli zəifləməsi ilə müşayət olunursa çox güman ki, bu beyində yaranan şişə işarədir.
Başgicəllənmə zamanı eşitmənin ani olaraq kəsilməsi isə orta və daxili qulaq arasındakı pərdənin yırtılmasından xəbər verir. Mərəzin əsas əlaməti öskürək və asqırma zamanı gicəllənmənin şiddətlənməsidir.

…başağrıları olursa
Başgicəllənmə zamanı yaranan qulaqlarda küy, işıqdan və səsdən qıcıqlanma isə miqrenin əlamətləri sayılır. Yox əgər başgicəllənmə ilə baş ağrıları eyni vaxtda başlanarsa bu zəhərlənmə və ya kəllə-beyin zədələnməsindən xəbər verir.

…hərəkətin koordinasiyasının pozularsa
Kəskin şəkildə yaranan başgicəllənməsi huşun itməsi, görmənin zəifləməsi, süstlük və hərəkətin koordinasiyasının pozulması ilə müşayət olunarsa bu beyinin qan dövranının kəskin şəkildə pozulduğuna (insult) işarədir. Əgər özünüzdə və ya yaxınlarınızda belə hal baş verərsə durmadan «Təcili yardım» çağırmaq lazımdır.

…psixoloji diskomfort yaranarsa
Nevroz və depressiya zamanı isə başgicəllənmə adətən beyinin dumanlanması, ürəkbulanma, yıxılmaq qorxusu ilə müşayət olunur. Həkimlərin psixoqen başgicəllənməsi adlandırdıqları bu halın ən pis cəhəti onun həftələr, bəzənsə aylarla davam edə bilməsidir.

Sadəcə başgicəllənmə
Bəzənsə başgicəllənmə heç bir amillə müşayət olunmur. Vestibulyar aparatın xəstəlikləri zamanı yaranan və özünü gəskin şəkildə göstərən bu başgicəllənmə zamanı pasientdə qəribə illüziyalar yaranır. Xəstəyə elə gəlir ki, o ətrafdakı predmetlərin içindədir. Daha sonra xəstəni soyuq tər basır və onda ürəkbulanma və gəyirmə başlanır.
Bu cür başgicəllənmə otit xəstəliyi fonunda meydana çıxarsa xstədə kəskin qulaq ağrıları da müşayət olunur.

Hərəkət zamanı kəskinləşən başgicəllənmə
Onurğa sütununun boyun hissəsində osteoxondroz olduqda isə baş gicəllənmələri hərəkət etdikcə (əsasən də başı hərəkət etdirdikdə) kəskinləşir.
Bəzənsə başgicəllənmə uzanmış vəziyyətdə bədənin vəziyyətinin dəyişməsi zamanı yaranır. Belə tutmalar bir neçə saniyədən tutmuş bir neçə dəqiqəyədək davam edir və heç nə olmayıbmış kimi ötüşür. Xəstəlik kalsi karbonat kristallarının yerdəyişməsi fonunda yaranan vestibulyar aparat reseptorlarının korlanması nəticəsində yaranır. Başgicəllənməni yaradan səbəb də məhz kristalların yerindən tərpənməsidir.

Dərman qəbulundan sonra yaranan başgicəllənmə
Bir çox dərmanların qəbulu nəticəsində də başgicələnmə yarana bilər. Bunlara misal olaraq allergiya (suprastin, dimedrol), soyuqdəymə (koldreks, teraflyu) əleyhinə olan dərmanları, həmçinin bəzi antibiotikləri, yuxugətiriciləri və trankvilizatorları göstərmək olar.

Nə etməli?
Əgər dayandığınız yerdə başgicəllənmə başlanarsa ilk növbədə özünüzü ələ alıb bir yerdə oturmağa və ya uzanmağa çalışın. Çünki müvazinətinizin itirilməsi nəticəsində yıxılaraq zədə ala bilərsiniz. Uzandıqda başınızın altına yastıq qoymayın ki, beyinə qanın çatması asanlaşsın. Heç bir kəskin hərəkət etmədən nəzərlərinizi otaqdakı predmetlərin birində cəmdəşdirin və ya gözlərinizi yumun.
Ən əsası isə başgicəllənmə uzun müddət davam edərsə və mütəmadi olaraq təkrarlanarsa durmadan həkimə müraciət edin.

Elaci bal olan xestelikler.

Thu, 05 Feb 2009 03:04:19 GMT

1.Taqətsizlik və ümumi zəiflik: dağ rozmarininin(Yarpaq və çiçəyindən ətirli yağ hasil edilən cənub bitkisi.) balı ilə müalicə edilir. 2.Piyli sızanaqlar: arı yapışqanının mərhəmini sürtməklə müalicə edilir.
3.Mədə qazı: limon ətirşahından alınan balla müalicə edilir.
4.Müvəqqəti saç tökülmələri: tozcuq dənələri ilə müalicə edilir.
5.Çəkini azaltma: arı südü və tozcuq dənələri ilə müalicə edilir.
6.Aybaşının kəsilməsi: sərv və şabalıd ağaclarından hasil olunan balla müalicə edilir.
7.Badamcıq vəzilərinin iltihabı: limon ətirşahından və kəklikotundan alınan balla müalicə edilir.
8.Qanazlığı: arı südü və dağ rozmarininin balı ilə müalicə edilir.
9.Farinqit: limon və kəklikotundan alınan balla müalicə edilir.
10.Stenokardiy(Döş anginası; ürək xəstəliyi)yemişan balı ilə müalicə edilir.
11.Qəm-qüssə, kədər: portağal ətirşahından hasil edilən balla müalicə edilir.
12.İştahanın kəsilməsi: arı südü, tozcuq dənələri və kəklikotundan alınan balla müalicə edilir.
13.Dabaq: limon ətirşahından hasil olunan balla müalicə edilir.
14.Arterioskleroz(Arteriya divarlarının qalınlaşıb öz elastikliyini itirməsindən ibarət xəstəlik.)
15.Oynaqların iltihabı: limon ətirşahından və ardıc kolundan hasil olunan balla, habelə arı sancmaları ilə müalicə edilir. 16.Astma: lavanda bitkisinin yağından, şam ağacından, kəklikotundan və dağ rozmarinindən hasil olunan balla müalicə edilir. 17.Əsəbilik: dağ rozmarini və çöl kəklikotunun balı ilə müalicə edilir.
18.Yanıqlar: arı yapışqanının mərhəmini sürtməklə və lavanda bitkisinin yağından hasil olunan balla müalicə edilir.
19.Sidik kisəsinin daşları: ardıc kolundan hasil olunan balla müalicə edilir.
20.Çənbər bağırsağının iltihabı: tozcuq dənələri və kəklikotu balı ilə müalicə edilir.
21.Qəbzlik: tozcuq dənələri ilə müalicə edilir.
22.Zökəm: çöl kəklikotunun balı ilə müalicə edilir.
23.Cinsi zəiflik: arı südü ilə müalicə edilir.
24.Çiban və sızanaqlar: arı yapışqanının mərhəmini sürtməklə, tabletkalarını qəbul etməklə və lavanda bitkisinin yağından hasil olunan balla müalicə edilir.
25.Diş ətinin iltihabı: limon ətirşahından hasil olunan balla müalicə edilir.
26.Babasil: sərv və şabalıd ağaclarından hasil olunan balla müalicə edilir.
27.Revmatizm: limon ətirşahından və ardıc kolundan hasil olunan balla, habelə arı sancmaları ilə müalicə edilir.
28.Venanın genişlənməsi: sərv ağacının balı ilə müalicə edilir.
29.Ziyil: arı yapışqanının mərhəmini sürtməklə müalicə edilir. 30.Başgicəllənməsi: lavanda bitkisinin yağından və yemişandan hasil olunan balla müalicə edilir.

Ayaqlar

Wed, 28 Jan 2009 02:51:24 GMT

Əgər retinopatiya ən xırda qan damarların zədələnməsi — mikroangiopatiyanın nəticəsidirsə, ayaqlardakı ağırlaşmalar qan damarlarının və sinir sonluqlarının zədələnməsi ilə əlaqədar yaranır. Qanda şəkərin yüksəlməsi iri arteriyalarda xolesterin yumaqcıqlarını yaradır, bu da damarların keçiriçiliyinin pozulmasına səbəb olur. Nəticədə arteriyaların keçiriçiliyi azalır, toxumaların qan təchizatı pozulur, qanın axını zəifləyir, toxumalarda qan dövranı çətinləşir.

Beləliklə, ayaqlar iki tip dəyişikliklərə məruz qalır: diabetik dəyişikliklərə (bunun müalicəsi ilə pəncə üzrə həkim mütəxəssis-podiatr məşğul olur) və xolesterininin yüksək səviyyəsi nəticəsində orta və iri damarların zədələnməsi ilə əlaqəli olan dəyişikliklər (bu xəstəliklərlə damar cərrahı məşgul olur). Bəzən elə olur ki, hər iki damar dəyişikliyi birlikdə əmələ gəlir və bu zaman müalicəni podiatr və damar cərrahı birlikdə aparır. Podiatrın müalicəsi əsasən dərman müalicəsindən və pəncələrin işlənməsindən ibarət olur. Damar cərahları isə ayaq damarlarında cərrahi əməliyyatları yerinə yetirirlər. Diabetik pəncə diabetin tez-tez rast gələn ağırlaşması olub, həkim endokrinoloqların bunun haqqında yaxşı məlumatları vardır, lakin yaxşı olar ki bunun müalicəsi ilə podiatr məşğul olsun.

Terapiya zamanı müxtəlif simptomlar müşahidə olunur ki, bunlar birgə və ya ayrılıqda özlərini göstərə bilərlər:

ayaqlarda soyuqluq hissi;
ayaqlarda hissiyatın itməsi və keyləşmə;
paltarın parçasının və yataq ağlarının toxunması zamanı xoşa gəlmiyən yanğı hissi (ən çox gecelər özünü göstərir);
pəncələrin qəfləti güclü keyləşməsi;
əzələlərin atrofiyası;
yara və sıyrıntıların pis sağalması: 1—2 həftə yerinə 1—2 aya sağalması və sağaldıqdan sonra tünd izlərin qalması
baldırlarda sakit halda, gecələr güclü ağrıların olması

Xəstəliyin sonrakı inkişafı yeni stadiyaya — aşaği ətrafların obliterassiya edən aterosklerozuna gətirib çıxarır. Bu xəstəliyin başlanğıç əlaməti hərəkət vaxtı baldırlarda ağrıların yaranmasıdır ki, bu da xəstələrdə özünə məxsus yerişin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Beləki xəstələr ağrı ilə əlaqədar dayana- dayana yeriyirlər.

Daha gec stadiyalarda aşağıdakı simptomlar əmələ gəlir:
1. əzələlərin atrofiyası proqresləşir;
2. aşağı ətraflar soyuq olur və göyümtül rəng alır;
3. sıyrıqlardan, kiçik yaralardan sağalmayan yaralar əmələ gələ bilər.

Yaraların əmələ gəlməsi və gec sağalması hüceyrələrin regenerassiya (bərpa olunma) qabiliyyətinin aşağı düşməsi ilə əlaqədardir ki, bu da bir başa angiopatiya və neyropatiyanın nəticəsində yaranır. Ayaqlardakı və pəncədəki yara və istənilən dəyişikliyə çox diqqətlə yanaşmaq, nəzarət etmək lazımdır: birinci ayaqları sıyrıqlardan, qaşınmadan (misal üçün ağcaqanad dişləməsi, göynəmə zamanı) qorumaq lazımdır; ikincisi əgər hər hansı bir yara əmələ gəlibsə, həkimə müraciət etmək lazımdır. Belə yaranın qanqrenaya çevrilmə qorxusu var, odur ki onu hal-hazırda hazırlanmış metodik göstərişlərlə xüsüsi preparatlar və metodlar vasitəsilə müalicə etmək lazımdır.
Diabetik qanqrena bir çox səbəblərdən: sağalmayan xroniki mikrotravmalar, don vurma və ya yanma, qabarlar və ya dırnağın ətin içinə girməsi nəticəsində əmələ gələ bilər. Diabetik qanqrenanın müxtəlif növləri vardır (quru, yaş və s.), lakin bizi onun klasifikasiyası yox, bu qorxulu xəstəliyə aid olan əsas faktlar maraqlandırır.

Yuxarıda biz qanqrenanın yaranma səbəblərini göstərdik, bundan başqa aşağıdakıları da bilmək lazımdır:
1. qanqrena ən çox pəncə və ayaq barmaqlarının travmasından sonra əmələ gəlir;
2. qanqrena vaxtı ağrılar çox əzablı olur;
3. qangrenanın yeganə müalicəsi cərrahi müdaxilədir ki, bu da zədələnmiş nahiyənin amputasiyasından ibarətdir (əgər bu əməliyyat edilməsə xəstə ümumi intoksikasiyadan vəfat edəcəkdir);
4. amputasiya zədələnmiş nahiyyənin sərhəddindən yuxarıdakı sağlam toxumada yerinə yetirilir. Bu o deməkdir ki, əgər ayağın baş barmağı qanqrenadırsa, siz bütün pəncəni, əgər pəncə zədələnibsə baldırın orta nahiyyəsindən ayağı itirirsiniz.

Biz yuxarıda qeyd etdik ki, diabetik angiopatiya zamanı ayaqlar zədələnən yeganə bədən hissəsi deyildir; bu xəstəlik iri ürək arteriyalarına da tə'sir edir və baş beyinin qidalanmasını pozur. Ona görə də siz beyin əlamətlərinə və öz ürəyinizin vəziyyətinə diqqətlə nəzarət etməlisiniz.

Aşağı ətrafların angiopatiyası və neyropatiyasının başlanğıç stadiyası nə vaxt inkişaf etməyə başlayır? Bu bir çox faktorlardan- xəstənin yaşından, nə vaxt və hansı tip diabetlə xəstələndiyindən, diabet xəstəliyin müddətindən, orqanizmin müqavimətindən və ən vacibi isə qanda şəkərin hansı miqdarda saxlanılmasından asılıdır. Qanda şəkər daim çox yüksək olursa angiopatiya və neyropatiya bir il ərzində, digər halda isə 2—10 il müddətində inkişaf edə bilər. Qanda şəkər yaxşı kompensassiya olunursa, yəni qanda şəkər daim normaya yaxın hədlərdə saxlanılırsa, bu hallar yalnız goca yaşlarda inkişaf edir ki, bu isə daha çox diabetik dəyişikliklər yox, yaşla əlaqədardır. Angiopatiya və neyropatiyanın əmələ gəlməsində siqaret çekmə, arterial hipertoniyanın çox böyuk mənfi rolu vardır.

Qeyd etmək lazımdır ki angiopatiya nəticəsində oynaqlarında qan təchizatı pozulur, bu isə oynaqların zədələnməsinə səbəb olur və yaşla əlaqədar proseslər intensivləşir: belə ki qığırdaq toxuması sürtülüb nazikləşir və yeyilir, duz çöküntüsü əmələ gəlir, () oynaq sümüklərində çıxıntılar inkişaf edir. Nəticədə hərəkət məhdudlaşır və ayaq barmaqlarının oynaqlarında, topuq, diz, dirsək, bud — çanaq, çiyin oynaqlarında, beldə ağrılar əmələ gəlir. Xəstənin yaşı 70 və ya ondan yuxarıdırsa angiopatiya və neyropatiyanın təhlükəsi o qədər böyük deyildir: xəstəlik tədricən proqresləşirsə və bədbəxt hadisələr qanqrenaya gətirib çıxartmırsa belə insanlar öz ömürlərini yaşayırlar. 30—60 aktiv yaş dövrünü keçirən insanlarda isə vəziyyət tamamilə başqa cürdür. Birincisi — həyatın bu bir neçə onilliyi dövründə ağırlaşma növbəti, daha ağır mərhələyə keçə bilər; ikincisi — həyatın daha uzun davam etməsi ilə əlaqədar qanqrena əmələ gəlmə ehtimalı daha yüksəkdir. Ona görədə ayaqlarda başlayan ilkin xoşagəlməz əlamətləri his edən kimi tədbirlər görmək lazımdır. Çox təəsuf ki, hətta başlanğıç stadiyada angiopatiya və neyropatiya tam müalicə olunmur və bu stadiya 8—15 il uzana bilər. Vəziyyətin daha da ağırlaşmasının qarşısını alan damar genişləndirici preparatların, ağrını azaldan vasitələrin olmasına baxmayaraq müalicənin ən yaxşı üsulu diabetin yaxşı kompensassiya olunmasıdır. Diabetlə vəziyyət yaxşıdırsa, qanda şəkər əvvəlki vaxtlar kimi yüksək olmursa, kiçik damarların və sinirlərin regenerasiyası (bərpası) başlayır, nəticədə ayaqda keyləşmə və yanğı hissi yox olur, sıyrıqlar daha yaxşı sağalmağa başlayır.Bu bərpa prosesi çox zəif gedir — siz yalnız 1—2 il ərzində normal səviyyədə (9mmol/l yuxarı olmayan) qanda şəkəri saxlaya bilsəniz bu yaxşılaşmanı hiss edə bilərsiz. Lakin regenerasiya davam edir və angiopatiya ilə mübarizədə bu ən yaxşı vasitədir.

Qeyd etmək lazımdır ki, ayaqlardakı dəyişiklər həm 1-ci tip, həm də 2-ci tip diabetdə eyni cür inkişaf edir, lakin burada perspektivalar fərqlidir. 1-ci tip diabetdə kafi konpensassiyaya malik olmaq mümkün olmursa, bu çox xoşagəlməzdir. Çünki konpensassiyanin yeganə vasitələri insulin və dieta kömək etmirsə, digər heç bir vasitə yoxdur.
Ikinci tip diabetli xəstələrdə isə vəziyyət başqa cürdür: şəkəri aşağı salan həblər effekt vermirsə onda insulinə müraciət etmək olar. Lakin burada çox vacib bir psixoloji amil vardır ki, buda xəstələrin insulindən qorxması və şəkəri aşağı salan preparatların heç bir kömək etməsinə baxmayaraq onların uzun illər qəbulu, nəticədə çoxlu xroniki ağırlaşmaların əmələ gəlməsidir. Bizim saytımızın məqsədlərindən biridə diabetli xəstələri öyrətmək və onları bu cür səhflərdən çekindirməkdir. Belə səhflərin qarşısını almaq üçün yeganə çıxış insulinlər, şprislər, inyeksiya metodları, hipoqlekemiya haqqında biliklərin olması, öyrənməkdir. Deməli əgər sizə şəkəri aşağı salan həblər kömək etmirsə, ağırlaşmaların əmələ gəlməsini gözləmək lazım deyildir, həkimin məsləhətinə əməl etməli və insulinə keçilməlidir. Insulin inyeksiyasına keçmək lazım gələcəkdir, lakin ağırlaşmalar əmələ gəldikdə vəziyyət mürrəkəbləşir. Insulinə keçdikdən sonra siz 1—2 il ərzində münasib kompensassiyaya nail ola bilsəniz hiss edəcəksiniz ki, görməniz yaxşılaşır, ayağınızdaki soyuqluq hissi yox olur. Lakin təəsuf ki, angiopatiyanı tamamilə müalicə etmək mümkün deyildir — o artıq sizdə yaranmışdır.

Ayaqlar: müalicə və profilaktikası
1. Ağırlaşmanın dərəcəsindən asılı olaraq ildə 1 və ya 2 dəfə ayaqların damar cərrahi və podiatr tərəfindən yoxlanılması məsləhətdir. Damar cərrahi damarların vəziyyətini xüsusi aparatlar vasitəsilə yoxlaya bilər.
2. Ürəyin vəziyyətindən asılı olaraq ildə 1 və ya bir neçə dəfə işemiyanın başlanib-başlanmamasını yoxlamaq üçün kardioqramma çıxartmaq lazımdır.
3. Ildə 2 dəfə damar genişləndirici preparatlar-fleksital, vasdilen, fludilat qəbul etmək lazımdır. Əgər sizdə angiopatiya yoxdursa, profilaktika məqsədilə fleksital 400mq bir tablet gündə 1 dəfə 40—60 gün, ildə 2 dəfə qəbul etmək lazımdir. Əgər angiopatiya artıq başlamışdırsa ildə iki dəfə 40—60 gün müddətində fleksital 400 mq gündə 2—3 dəfə qəbul etmək məsləhətdir. Bəzən daha güclü vasitə olan fleksitalin amplua şəklində buraxılan preparatını vena daxilinə damcı üsulu ilə yeritmək lazım gəlir. Bu kurs müalicəni ildə 2 dəfə təkrar etmək məsləhətdir. Yadda saxlamaq lazımdır ki, fleksitalin maye preparatını şpislə vena daxilinə yeritmək olmaz. Onu yalnız damcı üsulu ilə bir saat, saat yarım müddətinə köçürmək lazımdır. Bundan başqa vena daxilinə yeridərkən fleksital göz dibi damarlarına təsir edə bilər, odur ki, onun qəbulundan qabaq okulist ilə məsləhətləşmək lazımdır.
4. Müalicə kursuna ildə 2 dəfə vitamin komplekslərinin həkimin tə'yini ilə qəbulu məsləhət görülür. Bu zaman B vitamin qruppları, nikotin turşusu qəbulu məsləhətdir.
5. Lazım gəldikdə xolesterinin səviyyəsini aşağı salan, damar genişləndirici, sinir toxumaların strukturunu bərpa edən preparatlardan da istifadə olunur.

Böyreklər

Wed, 28 Jan 2009 02:46:17 GMT

Böyrəklər insan orqanizmində əsas assenizator və filtirdir; onlar sidiyə qanda və toxumalarda yığılan müxtəlif zərərli və artiq maddələri adsorbsiya edirlər. Beləki, qanda şəkər yüksək olduqda şəkər və yaranan keton cisimlər sidiyə keçirlər və orqanizmdən çıxırlar. Lakin, bu təbii müdafiə prosesləri bizi həç də bütün pis hadisələrdən qoruya bilmirlər, çünki böyrəklərin funksiyasının öz həddi var və artıq maddələr yüksək miqdarda olduqda böyrəklər bunlardan bizi azad edə bilmirlər.

Böyrəklərin toxumaları çoxlu miqdarda yumaqciqlar yaradan qan damarları ilə zəndindir məhz orada zərərli və artıq miqdarda olan maddələrin adsorbsiyası gedir, sidik kisəsinə keçir, oradan isə orqanizmdən çıxarılır. Diabetdə böyrəklərin zədələnmə mexanizmi belədir — şəkərin yüksək olması mikroanqiopatiyaya səbəb olur, qan damarlarının zədələnməsi isə filtrassiya funksyasının pozulması ilə nəticələnir. Böyrəyin zədəlnməsinin birinci əlaməti sidikdə zülalin yaranmasıdır, sonra böyrək çatışmamazliğının ən ağır halı — diabetik nefropatiya inkişaf edir. Bəzən o böyrəyin iltihabı ilə ağırlaşır.

Ən ağır situassiyada orqanizm müstəqil zərərli və artıq miqdarda olan maddələrdən xilas ola bilmir və orqanizmin zəhərlənməsi baş verir. Bu halda orqanizmin daxili boşluqlarına yığılan toksik maddələri təmizləmək üçün süni böyrək qurğusu-yetərincə mürəkkəb olan dializ üçün stasionar aparatdan istifadə etmək lazım gəlir. Bu əməliyatı günaşırı və ya iki gündən bir keçirmək lazimdir, lakin məsələnin çətinliyi ondadır ki, bu aparatlar və dializ üçün preparatlar Azərbaycanda çatışmır.

Nefropatiya diabetin ən arzu edilməz ağırlaşmasıdır və 3—5 il ərzində orqanizmin özünü daxili zəhərləməsi nəticəsində ölümə səbəb olur.

Böyrəklər: müalicə və profilaktika.
1) Müntəzəm olaraq (ən azı ildə 1 dəfə) böyrəklərin funksiyasını yoxlamaq. Müayinə üsulları: sidikdə zülalın analizi, Reberq testi.
2) Böyrək çatışmamazlğında AÇF inqibitorları və diuretiklər, qan təzyiqini tənzimləyən digər preparatlarla birgə istifadə olunur.

Piylənmə.

Wed, 28 Jan 2009 02:39:01 GMT

Insanın çəkisi fiziki hərəkətlərdən və diyetadan çox asılıdır, lakin onlardan başqa da çəkiyə tə'sir edən diqər faktorlar var. Əgər sizin çəkiniz normaldırsa, bu fiziki hərəkət və diyetadan əlavə lipid gendən də sıx asılıdır. Əksər diyetoloqlar öz fəaliyyətlərində əsasən iki ən vacib amili — diyeta və fiziki hərəkətləri ön plana çəkirlər, lakin çox güman ki, bizim möcüzəli orqanizmimiz yalnız bunlarla kifayətlənmir.

Nə üçün? Yəginki bir çoxlarımız iki insanın təxminən eyni miqdarda və eyni tərkibdə qidalandiğını, lakin bu qidalanmanın onlara müxtəlif cür tə'sir etdiyinin müşahidə etmisiniz: onlardan birinin çəkisi artır, digəri isə əvvəlki bədən quruluşunu saxlayır. Bir qayda olaraq bunu orqanizmlərdə metabolizmin müxtəlif və bədən quruluşunun fərqli olması ilə izah edirlər. Lakin bu vaxta qədər nə üçün insanların getdikcə çəkilərinin artması izah oluna bilinmir. Hal-hazırda çoxlu sayda elmi işçilər bu və ya digər maddənin mənimsənilməsi ilə əlaqədar olan bütün proseslərə insan genomunun tə'sirini öyrənir və bunun piylənmə ilə əlaqəsini axtarırlar. Hal-hazırda bu məsələnin yalnız tibbi nöqteyi nəzərdən yox, iqtisadi cəhətdən də çox böyük əhəmiyyəti vardır, beləki hər il dünyada piylənməni izah edən, onunla mübarizə yollarını göstərən yüz minlərlə kitab çap olunur və çoxlu sayda dərman preparatları məsləhət görülür. Əgər yağların mənimsənilməsini hansı genin idarə etdiyi tapılarsa, bu vaxt bu qədər ədəbiyyata və dərman preparatlarına ehtiyac olmaz. Genomun tədqiq olunması və çeşidlənməsi çoxlu sayda problemin həll olunmasına və bir çox fırıldaqlara və şarlatanlığa son qoyar. 1994-cü ildə leptin kəşf olunduqdan sonra aparılan tədqiqatlar nəticəsində tə'yin olundu ki, piylənməni bu vaxta qədər məlum olmayan hormon idarə edir və bu hormona leptinom adı verildi (yunancadan tərcümədə leptos-nazik).

Leptinin kəşfindən sonra biologiyada əsl çevriliş baş verdi. Təcrübələrdə siçanlar günbəgün deyil, saatba- saat ariqlamağa başladılar və iki həftəyə çəkilərini 30% azaltdılar. Siçanlar üzərində təcrübədən sonra insanlar üzərində təcrübələr başlandı və bir çox ölkələrdə müvəfəqiyyətlə piylənməni qısa müddətdə müalicə etməyə başladılar.
Beləliklə leptin piylənmənin əsas səbəbkarıdırmı? Bu heç də belə deyil! Çünki artıq çəkiyə malik insanların çox kiçik bir faizində leptin geninin zədələnməsi aşkar olunur. Ən maraqlısı odur ki, klinik tədqiqarlar nəticəsində aşkar olundu ki, leptinin necə hazırlanması və ötürülməsindən insan orqanizmi asılıdır.

Prossesin mahiyyətinə vardıqda belə mə'lum olur ki, leptin beyinə daxil olduqda o bir neçə istiqamətdə istifadə olunur. Misal üçün, onun bir hissəsi iştahanın stimulasiyasına sərf olunur və leptin istifadə olunduqça orqanizm tərəfindən POÇM adlanan zülal hasil olunur ki, buda PÇ1 fermenti ilə iki peptidə parçalanır.

MHS adlanan peptid MÇ4 reseptoru ilə qarşılıqlı tə'sirə girir. Bundan sonra reseptor sizin iştahınızı azaltmağa başlayır. Faktiki olaraq qidanın qəbuluna beyin nəzarət edir və o çavabdehdir. Beləliklə əgər reseptor normal fəaliyyət göstərmiyəcəksə çətin ki, genin dəyişilməsi və müalicəsindən başqa sizin orqanizminizə nəsə başqa bir şey kömək etsin. Genin dəyişilməsi və müalicəsi isə hal-hazırda demək olar ki, tapılmamışdır və çox çətindir. Ümıüd etmək olar ki, yaxin zamanlarda piylənmə problemi bioloji status səviyyəsinə keçəcək və müvəfəqiyyətlə həll olunacaqdır.
Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, düzgün həyat tərzi, düzgün qidalanma insan sağlamlığında həyat tərzi ilə əlaqədar xəstəliklərin qarşısının alınmasında həll edici faktordur.

Göbələk xəstəlikləri.

Wed, 28 Jan 2009 02:31:14 GMT

Göbələk xəstəlikləri birinci növbədə dərini və dırnaqları zədələyir. Onlardan ən çox rast gələni pəncə dirnağını zədələyən mikozdur. Çox təəsuf ki, biz öz dırnaqlarımıza və dərimizə bizi üzgüçülük hovuzuna buraxmayanda, bizlə göruşəndə əl uzatmayanda fikir verməyə başlayırıq. Nə baş verir?…-özünüzə sual verirsiniz və dərinizə, dırnaqlarınıza baxırsınız, görürsünüz ki, sizin dırnaqlarınız (çox vaxtı ayağınızın baş və çeçələ barmaqları) ciddi dəyişiklilklərə mə'ruz qalıb. Əgər dırnaqlarınızın üzərində uzununa ağımtıl-sarı xəttlər yaranıbsa, prosses artıq başlayıb. Lap gec mərhələlərdə dırnağın rənginin, formasının və strukturunun dəyişilməsini müşaidə etmək olar: onların səthi düz olmur, strukturu-yumşaq, rəngi sarımtıl-boz və dırnaqlar ovxalanmağa başlayır, sonra isə dırnaq lojasından qopur
.

Pəncələrin rəngi dəyişməyə başlayır, onun qabığı soyulur, qirmizimtil rəng alır, ayaq barmqlarının arasında çatlar əmələ gəlir və bu qaşınma, yeriyəndə xoşagəlməz hisslər yaradır. Yaz-yay fəsillərində pəncələrdə dərinin vəziyyəti pisləşir, bir müddətdən sonra isə xırda qovuqlar yaranır, bunlar tədricən iri qovuqlara cevrilirlər. Dərinin bu cür vəziyyəti orqanizmin ümumi vəziyyətinə tə'sir göstərir: temperaturun yüksəlməsinə, zəifliyə, əzginliyə, qasıq limfa vəzilərinin böyüməsinə səbəb olur. Bəzən yaranan qovuqcuqlar ağimtil çalar alır və bu o deməkdir ki, sizin problemlərinizin üstünə biri də- infeksiya da əlavə olundu. 5—7 gün ərzində qovuqlar açılır və təcili müalicə tələb edən qırmızı eroziyalar yaradır. Digər bir göbələk xəstəliyi dərininin qizarması, yuksək qurumasi və qabiq vermə ilə xarakterizə olunur. Bu proses pəncənin alt tərəfindən yan tərəfə yayılır. Qirmizi, şişmiş dərinin fonunda tokulmuş una bənzər yüksək qabıq vermə və ağrıyan çatlar yaranır. Sonra əl barmaqları və dırnaqlar zədələnir.

Bu tipik göbələk xəstəliyinin təsviri idi və sözsüz ki buna tək diabetiklər tutulmur. Lakin diabet xəstəliyində qan dövranının ayaqlarda və pəncələrdə pozulmasına görə, göbələk xəstəliyinə meillilik yüksək olur. Qanda şəkər yüksək olduqda o, tək sidiklə yox, tərlə də ifraz olunur, nəticədə pəncələrdə və barmaqların aralarında şəkərlə zəngin isti nəm mühit yaranir. Bu da infeksiyaların yaranması və inkişaf etməsi üçün ideal yerdir. Bu xəstəliyin yaranmasının mümkünlüyü sağlam insanlardan fərqli olaraq diabetiklər üçün daha çoxdur və buna görə lazım olan ehtiyyat tədbirləri görmək lazımdır.

Göbələk xəstəliklərinin müalicə və profilaktikası.
Profilaktik tədbirlər aşağıdakilardır:
1) Heç kimə öz ayaqqablarınızı istifadə etməyə icazə verməyin və özgənin ayaqqablarından istifadə etməyin.
2) Gündəlik ayaqqablarınızı və ya heç olmasa içliyini dəyişin.
3) Ayaqqablarınızı dezinfeksiya edin. Bunun üçün xüsusi vasitələr var və ya evdə kağızı sirkədə isladın, bükün, ayaqqablarınızın içinə qoyun, bir günlük ayaqqabları polietilən paketə qoyub, bərk bağlayın.

Lakin əgər siz artıq xəstələnmisinizsə, özünüzü uzun (6 aydan bir ilə qədər) müalicəyə hazırlayın. Göbələk xəstəliklərinin müalicəsi üçün köhnə üsullar mövcuddur: dirnaqlarin xüsusi preparatlarla yumşalması, qismən və ya tam çıxarılması, dırnağın uzanmasına qədər xüsusi göbələyə qarşı gündəlik yerli müalicə vasitələrindən istifadə. Daha müasir üsul 3—6 ay ərzində peroral dərmanların qəbuludur (nizoral, orunqal, lamizil). Bu vasitələrlə xəstələrin müalicə ehtimalı 70—90%-dir. Müalicə yalnız tibbi nəzarət altında, qaraciyərin vəziyyətinin kontrolu ilə aparılmalıdır. Bu preparatların xoşagəlməz tə'siri ola bilər: iştahıın itməsi, qusma və ürək bulanma. Heç bir halda bu preparatları özbaşına qəbul etmək olmaz.
Peroral preparatlardan başqa lasyonlar, şampunlar, kremlər, mazlar və başqa yerli tədbiq olunan dərman preparatları mövcüddur: batrafen, daktarin, dekamin, diqiotri-mazol, kandid, klotrimazol, loseril, travoqen və on faizli yod məhlulu. Bu preparatlar daha ucuzdur, lakin effektiv deyil. Bunları həkimin tə'yini ilə qəbul etmək lazımdır.

Şəkərli diabet (Ərzaq)

Wed, 28 Jan 2009 02:14:41 GMT

Dieta

Qeyd etmək lazımdır ki, insulindən asılı şəkərli diabet (IAŞD) və insulindən asılı olmayan şəkərli diabetdə (IAOŞD) dietaya yanaşma müxtəlifdir. Birinci halda (IAŞD) dietada qida kalorili olmalıdır; xəstə demək olar ki, hər şeyi yeyə bilər, lakin qəbul olan qidada çörək vahidləri həsablanmalıdır. Ikinci halda isə (IAOŞD) diabet çox vaxt artıq çəki ilə müşahidə olunduğu üçün qidanın kaloriliyi aşağı olmalı, xəstə özünü arıqlamağa orientasiya etməlidir və qida müxtəlifliyi burada məhdud olur. Lakin burada qəbul olunan qidada ÇV həsablanmir. Dietada bu muxtəliflik birinci və ikinci tip şəkərli diabetlərdə gozlənilən təhlukələrin muxtəlifliyi ilə əlaqədardır. IAŞD-lə əsasən uşaqlar və gənc adamlar xəstələnirlər və burada strateji məqsəd xəstəliyin ağırlaşmalarının qarşısını almaq, eyni zamanda inkişaf edən və gənc orqanizm lazım olan qidalarla təmin olunmalıdır. IAOŞD-lə isə əsasən yaşlı və ahıl adamlar xəstələnirlər. Burada isə məqsəd xəstənin arıqlaması və hazirki dövrdə xəstəyə yaxşı həyat keyfiyyəti tə’min etməkdir.

I. Ərzaqların xüsusiyyətləri.
2-ci tip şəkərli diabetdə dieta şəkərli diabetin kompensasiyasının əsas amilidir. Birinci tip şəkərli diabetdə isə dietanin kompensasiyada rolu çox da əhəmiyyətli deyildir. Dietanı düzgün təşkil etmək və ona əməl etmək üçün ərzaqların xüsusiyyətlərini bilmək lazımdır. Qeyd etmək lazımdır ki, diabetli xəstələrin ərzağa münasibəti özünə məxsusdur: onları ərzağın ən çox qanda şəkəri necə – sürətlə, tədricən və ya asta qaldırması maraqlandırır. Belə baxanda bu məsələ çox da mürəkkəb deyildir: ərzaqda şirinlik hiss olunur, şirniyyatın tərkibində şəkər vardır, deməli şirin ərzaqları yemək olmaz, şəkər əvəzedicilərdən istifadə etmək lazımdır. Lakin burada dondurmalara, şirin və turş almalara, diabetik konfetlərə aid olan özünə məxsusluqlar vardır. Bu haqda aşağıda məlumat verəcəyik.
Indi isə diabetik dietanın əsas məqsədlərini qeyd ədək:
Diabetiklər üçün qadağalar yox, müəyyən qaydalar mövcuddur. Onun üçün qidanın tərkibi və qidalanma rejimi vacibdir. O, karbohidratların gün ərzində bərabər olaraq bölünməsini təmin etməli və ya qəbul etdiyi qidada karbohidratları ÇV ilə hesablamalıdır. Bir daha qeyd etmək lazımdır ki, bu qaydaların böyük bir hissəsi şəkərli diabetin bütün tiplərində və insulinterapiyanın bütün sxemalarında məqbuldur. Qidalanmanın əsas komponentlərinə zülallar, yağlar, karbohidratlar, mineral maddələr və vitaminlər daxildir.
Qeyd etmək lazımdır ki, qanda şəkəri yalnız karbohidratlar qaldırır.

Zülallar - bu hüceyrələr üçün tikinti materialı olub, hüceyrələr onlardan yaranır. Tərkibi heyvani zülallar olan ərzaqlara aşağıdakılar aiddir: süd məhsulları, ət, balıq və onlardan hazırlanan bütün ərzaqlar, yumurta. Bitki zülalları – soyada, mərcidə, paxlalarda və göbələkdə olur. 1 qr təmiz zülalın kaloriliyi 4 kkal təşkil edir. Tərkibində zülal olan ərzaqlar əgər onları normal qaydada qəbul etsən, qanda şəkəri demək olar ki qaldırmır. Lakin əgər siz bir dəfəyə 1 kq ət yesəniz qanda şəkər hər halda qalxa bilər.

Yağlar – bunlar bizə enerji ehtiyatı verir, lazım olan hormonların və vitaminlərin yaranmasında iştirak edir. Normal miqdarda, yağlar da qanda şəkəri qaldırmır. Bir qram yağin kaloriliyi 9 kkal təşkil edir ki, buda zülalların kaloriliyindən 2 dəfə çoxdur. Tərkibində yağ olan ərzaqları 4 kateqoriya bölmək olar:
Heyvani yağlarından ibarət olan ərzaq məhsulları - kərə yağı, marqarin, salo; tərkibində həyvani yağlar gizli olan ərzaq məhsulları - ət, balıq və onlardan hazırlanmış bütün ərzaqlar, bütün süd məhsulları; bitki yağlarından ibarət olan ərzaq məhsulları - günəbaxan, qarğıdalı, zeytun, kokos yağları və s. Tərkibində gizli bitki yağları olan ərzaq məhsulları-tumlar, ləpələr, qarğıdalıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, bitki yağları tərkibində xolesterin olmadığına görə kaloriliyin eyni olmasına baxmayaraq heyvani yağlardan daha məqbul hesab olunur.
Lakin çəkisini azaltmaq istəyən xəstələr hər iki yağın istifadəsini azaltmalıdırlar. Əgər salatlarda smetan, mayonez, bitki yağından istifadə edirsinizsə, sizin ariqlamağınız çətin olacaq, çünki bu ərzaqların hər üchunun kaloriliyi eynidir. əgər sizin qarşınızda artıq çəki problemi yoxdursa, onda siz qanda xolestərini yoxlatmalı və o normadan artıqdırsa, onda qidanın tərkibindəki həyvani yağları bitki yağları ilə əvəz etməlisiniz və nəhayət əgər sizin artiq çəki toplamaq riskiniz yoxdursa , xolesterin normaldırsa, siz istənilən yağdan istifadə edə bilərsiniz.

Karbohidratlar - kimyəvi quruluşuna görə şəkərlərin çoxlu müxtəlif növləri vardır.
Bəziləri mürəkkəb molekulardan ibarət olub, mürəkkəb şəkərlər adlanır. Digərlərinin strukturu daha sadə olub — bunları sadə şəkərlər adlandırırlar. şəkərlərin bütün mümkün olan növlərinin məcmusu karbohidratlar adlanan kimyəvi sinifdə birləşir. Deməli karbohidratlar — şəkərlərdir və molekularının quruluşundan asılı olaraq onların arasında xüsusi ierarxiya var. Bu ierarxiyaya əsaslanaraq onları bu ardıcıllıqla düzmək olar: ən sadələr: monosaxaridlər, mürəkkəbləri: disaxaridlər, və ən mürrəkəblər: polisaxaridlər. Bu şəkər karbohidratlarının yalnız keyfiyyətcə təsviridir. Bu klassifikasiya aşağıdaki cədvəldə göstərilib: Molekulyar struktyrunun murəkkəbliyinin artma qaydasi ile qida karbohidratlarinin yerleshmesi.

Bu cədvələ keçməzdən əvvəl bir neçə qeydlərə nəzər salaq. Birincisi, molekullarının quruluşuna görə klassifikasiyadan başqa, karbohidratlar qidalanma nöqtei nəzərindən - insan orqanizmi tərəfindən mənimsənilən və mənimsənilməyənlərə bölünürlər. Çörəkdə, meyvə və tərəvəzdə olan karbohidratları bizim mədəmiz həzm edir, lakin tərkibində mürrəkəb karbohidrat-sellüloza olan oduncağı həzm etmir.
Ikincisi, həzm etmək — nə deməkdir? Bu termini dəqiqləşdirək; karbohidratların həzm olunması — disaxaridlərin və polisaxarildlərin mədə şirəsi ilə sadə şəkərlərə — monosaxaridlərə bölünməsi deməkdir.
Məs. sadə şəkərlər qana sorulur və hüceyrələr üçün qida mənbəyidir.
Üçüncüsü karbohidratlarla zəngin olan qida tərkibində mənimsənilən karbohidratlardan başqa, mənimsənilməyən karbohidratlarda olur. Bunlar qida lifləri, sellüloza və pektin maddələridir ki — çörəkdə, buğda və tərəvəzlərdə rast gəlinir.
Onlar həzm olunmada böyük rol oynayır: bağırsaqların işini stimullaşdırır, toksik maddələri və xolesterini absorbsiya edir.
Gələcəkdə bunları biz ümumi terminlə — sellüloza adlandıracağıq

Şəkərli diabet (Qidalanma)

Wed, 28 Jan 2009 02:07:34 GMT

Heç kimə sirr deyil ki, piylənmə müasir dövrun, xüsusi ilə də diabetli insanların problemlərindən biridir. Artıq çəkidən dünya əhalisinin 9%-30%-i əziyyət çəkir. Artıq çəkili insanların şəkərli diabetle xəstələnmə riski digərlərinə nisbətən 3 dəfə artqdır.
Həmçinin artıq çəkili insanlarda ürəyin işemik xəstəliyi ilə xəstələnmə riski 2—3 dəfə artıqdır. Çəkinin normaya salınması və ya azalması, artıq çəkili insanlar üçün çox vacib faktordur, beləki artıq çəki insulinə həssaslığı azaldır. Bundan başqa artıq çəki ağrı hissinin əmələ gəlmsinə, hərəkətin məhdudlaşmasına və nəticədə insanın özünə mənfi yanaşmağa, depressiyaya və emosional strese səbəb olur.

Heç bir xəstəlik şəkərli diabet kimi diyetadan asılı deyildir.

Yüngül formalı diabetdə qidalanma yeganə müalicəvi faktordur, şəkərli diabetin orta və ağır formalarında isə — müalicənin əsas şərtidir. Müəyyən qidalanma qaydalarına əməl etməklə siz nəyinki qəddi-qamətli olacaqsınız, hətta sizin əhval-ruhiyəniz, özünə hörmətiniz artacaqdır.
Əgər əhalinin əsrin əvvəlindəki qida tərzinə nəzər salsaq görərik ki, qidalanmanın sutkalıq kaloriliyinin 20—25%-ni yağlı qida təşkil edirdi. Aparılmış tədqiqatlar göstərir ki, hal-hazırda isə yağlı qidanın payı ümumi kalorinin 40—60%-i təşkil edir (normada 30%-ə qədərdir).
Qida karbohidratlardan, zülallardan, yağlardan ibarətdir.
Yuxarıdakı makroelementlər adlananlardan başqa bizə az miqdarda vitaminlər, minerallar və mikroelementlər də lazımdır. Beləki qəbul etdiyimiz qidalardan aldığımız enerjinin 55—60% karbohidratların, 11—15% züllaların, 30% isə yağların hesabına olmalıdır.

Su - qida tərkibinin 3-cü elementidir. Makroelementlər bizə enerji verir, onlar bədən üzvülərinin mühafizəsində, möhkəmlənməsində və bərpasında lazımdır. Vitaminlərin böyük hissəsi və bir çox minerallar orqanizmdə gedən kimyəvi proseslərin requlyasiyasına kömək edir; digər mineral maddələr orqanizmdə bütün toxumaların, o cümlədən sümüklərin, dişlərin və qanın formalaşmasında iştirak edir. Suyun isə əsas funksiyası qan dövranı sistemini maye ilə təmin ətməkdi.

Bunu bilmək lazımdır! Bütün bitkilərdə olan və onlardan hazırlanan yeməklərin tərkibində olan karbohidradlar orqanizmin əsas enerji mənbəyidir. Karbohidratlardan, züllalardan və yağlardan alınan enerjinin miqdarı kaloriylə ölçülür. Qidaların kaloriliyi onun laborator şəraitdə kalorimetr adlanan cihazda həmin qidaların yanması nəticəsində ayrılan istinin ölçülməsi ilə təyin olunur.
Qidanın kaloriliyi ilə qanda şəkərin miqdarı arasında bir başa əlaqə yoxdur. Karbohidratlardan başqa vacib enerji mənbəyinin biri də yağlardır. Züllalar isə orqanizmin hissələri üçün əsas tikinti mənbəyı olub, dəri, vətərlər, bağlar, qan hüceyrələri və beyin üçün də istifadə olunur , enerji mənbəyi kimi isə çox zəifdir.
Tərkibində yüksək miqdarda yağlar olan qida məhsuları ürək xəstəliklərinin əmələ gəlməsinə səbəb olur ki, buda diabetiklərdə özünü daha qabarıq göstərir. Hal-hazırda diabetli xəstələrə tərkibində mürrəkəb karbohidratlar olan, sellülozalı və az şəkərli, yağlı qida məhsulları məsləhət görülür.
Beləliklə düzgün qidalanma prossesi şəkərli dibetin müalicəsində kifayət qədər effektli, çox vacib və mürrəkəb amildir.Diabetli xəstələr mütəxxəsisin köməyi ilə öz qidalanmalarını cox dəqiqliklə planlaşdırmalıdırlar.
Buna görədə özümüzü ələ alıb düzgün qidalanmağa başlayırıq.
Hər şeydən əvvəl gündəlik qida rasionunu mükəmməl öyrənirik, düzgün qidalanmağımızı təhlil edirik.

Qidalanmanın əsas qaydaları.
1. Birinci qayda-Müntəzzəm qidalanın! ən azı gündə 3 dəfə
2. Sellüloza ilə (kletçatka) zəngin qidalardan, tərkibində nişasta çox olan qidalardan istifadə edin-kəpəki undan bişmiş çörək, paxla, noxud, mərci. Bu cür qida şəkərin sellüloza tərəfindən sorulmasını ləngitdiyi ücün qanda şəkərin az miqdarda artmasına səbəb olur.
3. Tərkibində şəkər olan ickilərin, şokoladların, şirniyyatların, bişintilərin istifadəsindən imtina etməli.
4. Sellüloza və vitamin almaq üçün çoxlu miqdarda tərəvəz və sutkada 300 qramdan artıq olmamaq şərtilə meyvə yemək lazımdır.
5. Tərkibində çoxlu şəkər olan quru meyvələri az miqdarda, sutkada 20qram olmaqla yemək lazımdır.
6. Yağların istifadəsinə nəzarət edin. Orqanizmə lazım olan kalorinin yalnız 10 faizi yağların hesabına odənilə bilər.Yağlar ürək xəstəliklərinə meylli olan diabetiklərin bu xəstəliyini artıra bilər.
7. Duzun miqdarını azaldın. Onun artıqlığı arterial təzyiqin artmasına səbəb olur.
8. Sutkada tünd spirtli içkilərin miqdarı 50—100 ml mümkündür. Yaxşısı isə spirtli içkilərdən tamamilə imtina etməkdir
9. Nışastalı və ya şəkərli qida məhsuları yəni şokoladlar, piroqlar, meyvələr, mürəbələr, kartof, ağ çörək qanda şəkərin miqdarını artırır. Normal vəziyyətdə balans mədəaltı tərəfindən ifraz olunan hormon-insulin tərəfindən bərpa olunur.

Beləliklə qidalanmanın əsas qaydaları sizə məlumdur və bunun əsasında özün üçün gündəlik rasion tə'yin olunmalıdır. Beləki, balanslaşdırılmış qidalanma özü özlüyündə müalicədə ən keyfiyyətli vasitədir. Tamamilə sübut olunmuşdur ki, səmərəli qidalanma bir çox xəstəliklərin müalicə və profilaktikasında cox əhəmiyyətli vasitə olub, diabetdə isə müalicənin başlıca faktorudur.
Qidaya yalnız enerji və ya karbohidrat mənbəyi və ya tikinti materialı kimi yox, həm də bioloji aktiv maddələr, vitaminlər, fermentlər, mikroelementlər mənbəyi kimi də baxmaq lazımdır.
Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, qida yağlar, zülallar və karbohidratlar qarışığıdır.

Karbohidratlar əsas enerji mənbəyidir. Məsləhət görülür ki, aşağı qlikemik indeksli (yaxşı karbohidratlar) ərzaqlardan istifadə olunsun, beləki onlar tədricən həzm olunur və qanda şəkərin normal səviyyədə qalmasını təmin edir. Bütün karbohidratlar şəkərdirlər, lakin onlar ölçüləri və qida xüsusiyyətləri ilə fərqlənirlər. Təmizlənmiş və ya emal olunmuş ərzaqlar; konfetlər, bir çox alkoqolsuz içkilər, qənd qlukoza və saxaroza adlanan sadə şəkər mənbəyidir. Bu həddindən artıq kalorili olub, lakin az qidalıdırlar. Onların həddindən çox istifadə olunması insana böyük kalori verir ki, orqanizmdə onu istifadə edə bilmədiyi üçün, artığı piyə çevirir. Mürəkkəb karbohidlatlar şəkərlər zəncirindən ibarət olub, bitki qidalarının tərkibində böyük hissəsi kraxmal yaradır. Bunlardan kartofu, makaronu, çörəyi, düyünü, həmçinin bir çox tərəvəzləri və paxlaları göstərmək olar. Həzm etmə prossesində mürəkkəb karbohidratlardakı şəkərlər zənciri sadə şəkərlərə parçalanır. Lakin mürəkkəb karbohidratlarla zəngin olan qida maddələri saxarozalı digər qida məhsullarından fərqli olaraq çoxlu vitamin və mineral duzlarla zəngindir, bəzən tərkibində zülallarda olur.

Yağlara gəldikdə isə bununda istifadəsinin öz qaydaları var. Tədqiqatlar göstərir ki, diabetli xəstələrə heyvani yağlardan istifadə məsləhət deyildir, lakin bitki yağlarını menyuya daxil etmək lazımdır. Lakin əgər siz artıq çəkidən əziyyət çəkirsinizsə, istənilən yağın miqdarını azaltmaq lazımdır.

Zülallar. Biz hamımız lazım olandan çox zülal istifadə edirik. Bu ət, yumurta, soyadır. Dietoloqlar belə hesab edilər ki, zülal bizim qidamızın 20%-ni təşkil etməlidir.

Şəkərli diabet nədir?

Tue, 27 Jan 2009 23:43:51 GMT

Şəkərli diabet endokrin sistemin xəstəliyi olub, tam və ya nisbi insulin çatmamazlığı nəticəsində qanda qlükozanın xroniki artımı ilə müşahidə olunur. Diabetdə karbohidratların, zülalların və yağların mübadiləsi pozulur. Diabetli xəstələrin sayı, xüsusi ilə də inkişaf etmiş ölkələrdə durmadan artır. Hesab olunur ki, ölkədən asılı olaraq əhalinin 2—10%-i şəkərli diabetlə xəstədir.
Diabet, xroniki insulin çatışmamazlığından əmələ gəlir. Insulin hormon olub mədəaltı vəzin Langerhans adacıqlarında yaranır. Mədəaltı vəzin insulin hormonu orqanizmdə karbohidrat, zülal və yağ mübadiləsində iştirak edir. Karbohidrad mübadiləsinə insulin, qlükozanın orqanizmin hüceyrələrinə daxil olması ilə, qlükozanın orqanizmdə alternativ sintezini aktivləşdirməklə, qara ciyərdə şəkərin ehtiyatlarını artırması ilə və qlükoqen sintezi ilə tə'sir edir. Eyni zamanda o karbohıdraTların parçalanmasının qarşsını alır. Zülal mübadiləsinə insulinin təsiri, zülal, nuklein turşularının sintezini gücləndirməkdən və zülalın parçalanmasını ləngitməkdən ibarətdir. Insulin qlükozanı yağ hüceyrələrinə daxil etməklə yağ tutumlu maddələrin sintezini gücləndirir, hücəyrənin enerji alma prosesini aktivləşdirir ve yağların parçalanmasını ləngidir. Insulinin təsiri altında natrinin hüceyrələrə daxil olması güclənir.
Insulinin işinin pozulması onun hazirlanmasının çatışmamazlığı ilə, və yaxud onun toxumalara təsirinin pozulması ilə əmələ gəlir. Insulin hasil edən Langerhans adacıqlarının mədə altı vəzdə autoimmun prosesler nəticəsində dağılması, insulin hasilinin çatışmamazlığını əmələ gətirir və insulin çatışmamazlığı nəticəsində 1-ci tip şəkərli diabet yaranır. Xəstəlik zamanı fəaliyyət göstərən hüceyrələr 20%-ə qədər azalır və ya tam sıradan çıxırlar.

2-ci tip şəkərli diabet insulin təsirinin pozulması və/və ya insulinin çatışmamazlığı nəticəsində əmələ gəlir. Qanda insulinin normal və ya artıq olması, lakin orqanizmin hüceyrələrinin ona həssaslığının olmaması, insulinin tə'sir edə bilməməsi insulin rezistentlik adlanır. Insulin çatışmamazlığı zamanı qlükozanın hüceyrələrə daxil olması azalır, nəticədə qanda qlükozanın mənimsənilməsinin alternativ yolları aktivləşir ki, buda orqanizmin toxumalarında sorbitol, qlükoz-amin qlükoqonların, qlikoqemoqlabinin toplanmasına gətirib çıxarır. Sarbitol kataraktanın yaranmasına, xırda arteriya damarlarının – arteriol ve kapilyarların işinin (mikroanqenopatiya), sinir sisteminin funksiyalarının pozulmasına (neyropatiya) gətirib çıxarır. Qlükoz-amino qlükoqonlar oynaqların zədələnməsinə səbəb olur. Lakin qlükoza mənimsənilməsinin alternativ yolu enerji almaq üçün kifayət deyildir. Zülal mübadiləsinin pozğunluğu zülal birləşmələrinin sintezinin pozulmasına və zülalın parçalanmasının aktivləşməsinə gətirib çixarır. Bu əzələ zəifliyinə, ürək və skelet əzələlərinin işinin pozulmasına səbəb olur. Yağların perikis turşulaşması güclənir, damarları zədələyən toksik məhsullar toplanır. Qanda keton cisimcikləri adlanan mübadilə məhsulları artır.

1-ci tip şəkərli diabet əmələ gəlməsi səbəbinə görə bölünür:
• autoimmun şəkərli diabet
• idiopatik şəkərli diabet
Autoimmun şəkərli diabet immun sistemin pozğunluğu nəticəsində yaranır. Bu vaxt orqanizmdə Langerhans adacıqlarının insulin hasil edən hüceyrələrini zədəliyən antitellər yaranır. Autoimmun prosesin inkişafına virus infeksiyaları, bəzi toksik maddələrin təsiri (nitrozaminlər, pestisidlər) səbəb olur.
1-ci tip idiopatik şəkərli diabetin səbəbləri məlum deyildir.
2-ci tip şəkərli diabetin əmələ gəlmə səbəbləri irsi meililik və xarici faktorlardır. Irsi meililik vacib rol oynayır, lakin mühüm əhəmiyyət kəsb edən xarici muhit faktorlarıdır.
Sadalanan faktorlara baxaq:

• Qenetik. Diabetli qohumu olan şəxslərdə bu xəstəliyin əmələ gəlmə riski yüksəkdir. Əgər valideynlərdən biri xəstədirsə, şəkərli diabetin əmələ gəlmə riski 3%-9%-ə qədərdir.

• Piylənmə. Bədən çəkisinin artıqlığı ve piy toxumasi miqdarının, xüsüsi ilə qarın nahiyəsində çoxluğu (abdominal tip) orqanizm toxumalarının insulinə həssasliğını azaldır ki, buda şəkərli diabetin əmələ gəlməsini asanlaşdırır.

• Qidalanma pozulmaları. Çoxlu miqdarda karbohidratlı və sellüloza çatişmamazliği olan qidaların qəbulu piylənməyə və şəkərli diabetin artmasına gətirib çıxarır.

• Xroniki stressler. Stress halları qanda ketaxolaminlərin (adrenalin, noradrenalin), qlukokortikoidlərin artmasına səbəb olur ki, buda şəkərli diabetin inkişafina şərait yaradır. Ateroskleroz, ürəyin işemik xəstəliyi, arterial hipertoniya uzun müddət davam etdikdə toxumaların insulinə həsaslığinı azaldır. Bəzi dərman preparatları diabetin əmələ gəlməsinə səbəb ola bilir. Bura sintetik qlukokortikoid hormonlari, sidikqovucu preparatlar, xüsusi ilə tiazid diuretikləri, bəzi hipotenziv preparatlar ve şişə qarşi dərman maddələri aiddir.

• Autoimmun xəstəliklər (autoimmun tiroidit, böyrəküstü vəzin çatişmamazlığı) şəkərli diabetin yaranmasına şərait yaradır.
Qanda şəkərin ac qarına səhər 3,3 mmol/l-6,1mmol/l (59—110 mq%) arasında olması norma sayılır. Qlukozanın miqdarının acqarına 110 mq%-den yuxarı olması şəkərli diabetin olmasını göstərir. Diabetin diaqnozunun təsdiq edilməsi üçün digər günlərdə qlükoza qanda təyin olunmali ve lazım olarsa qlükozaya tolerantlıq testi keçirməli və qanda qlikoqemoqlabin təyin olunmalıdır.

Quş qripi nədir?

Tue, 27 Jan 2009 03:16:21 GMT

Quş Qripi nədir?

Quş qripi xəstəliyi biri-birindən daha təhlükəli olan çoxlu sayda ştamm və növləri olan virus tərəfindən törədilən bir xəstəlikdir. Qrip virusları üç növə bölünür: A, B və C. A növünə aid olan viruslar insanları, məməliləri və quşları yoluxdurur.

Quş qripi virusları quşlar arasında xəstəlik törətmə qabiliyətinə görə yüksək patogenli və az patogenli ştammlara bölənə bilər. Az patogenli quş qripi xəstəliyi su quşlarına xas olan bir infeksiyadır və demək olar ki, ev quşlarına və yabanı quşlara təsir etmir və təhlukə törədən bir xəstəlik deyildir. Yüksək patogenli quş qripi xəstəliyi su quşlarında nadir hallarda rast gəlinir, lakin yüksək ölüm faizi ilə xarakterizə edilməklə ev quşlarında ciddi fəsadlar törədir.

Qrip virusları onların səthində yerləşən iki antigenlə — hemaqqlütinin (H) və neyramindiaza (N) komponentləri ilə fərqlənirlər. Hemaqqlütininin 16 və neyramindiazanın 9 tipi məlumdur və bunların həm də bir sıra birləşmələr şəkildə baş verməsi də təsadüf olunan hallardandır — bu, hazırda ciddi təhlükə yaradan birləşmə olan H5№ 1 virusudur. Quş qripi viruslarının yalnız iki tipi H5 və H7 yüksək patogenli viruslar olaraq tanınırlar. Amma heç də bütün H5 və H7 qrip virusları yüksək patogenli olmurlar, lakin H5№ 1 yüksək patogenli virusdur. Virusun bu forması bir çox daxili orqanlara təsir etməklə toyuqları və bəzi quş növlərini yoluxdura bilər və bu zaman ölüm faizi hətta 90—100 %-ə çata bilər. Bu adətən 48 saat müddətində baş verir. H5№ 1 virusu quş qripi ştammı olmaqla Asiya, Avropa və Afrikada 2003-cü ilin sonlarından bəri çoxlu sayda quş növlərini yoluxdurmuşdur. Əgər H5№ 1 virusu mutasiyaya uğrayaraq insanlar arasında geniş yayılarsa, onların immun sistemi virusun «tanış olmayan» formasının hücumunun qarşısını ala bilmədiyi üçün pandemiya halı baş verə bilər.

Quş qripi xəstəliyi adi qrip xəstəliyi ilə eyni təbiətə malikdir?

Xeyr. İnsanlarda baş verən qrip xəstəliyi tənəffüs yollarının yolxucu xəstəliyidir və qızdırma, baş ağrıları, boğaz ağrısı, bədəndəki ağrılar və burun tutulması ilə xarakterizə edilir; demək olar ki, hər il qış fəsli zamanı baş verə bilir. Hər il 100 böyükdən 5 və 100 uşaqdan 20-si bu xəstəliyə yoluxa bilir. Hər il dünyada 250000 — 500000 arasında insan bu xəstəlik nəticəsində dünyasını dəyişir və bunlar adətən yaşlı və daha azyaşlı olan insanlardır.

Quş qripi xəstəliyi isə daha çox quşlar və xüsusilə də ev quşları arasında yayılan virus xəstəliyidir və iki növü vardır: yüksək patogenli quş qripi (YPQQ) və az patiogenli quş qripi (APQQ) xəstəliyi.

YPQQ, APQQ və H5№ 1 virusları arasındakı fərqlər nədir?

Quş qripi termini quşları yoluxduran virus xəstəliyinə məxsus olan bir termindir. Yüksək Patogenli Quş Qripi 100 %-ə qədər olüm halı ilə müşahidə edilməklə toyuqlarda ciddi xəstəlik törədir; Az Patogenli Quş Qripi xəstəliyi daha yüngül olan xəstəlik törətməklə az və ya heç bir ölüm halı ilə müşahidə edilmir.

H5№ 1 virusu quş qripi xəstəlyinin xüsusilə öldürücü olan formasıdır və H5№ 1 virusu hətta insanlara da yoluxa bilir, lakin bu halın insanın xəstəliyə yoluxmuş quşlarla yaxın təmasda olmadığı müddətdə baş verə bilməsi çox çətindir.

İnsanların əksəriyyətində yüngül tənəffüs sistemindəki simptomlara səbəb olan infeksiyaya malik mövsümi qripdən fərqli olaraq H5№ 1 infeksiyası yüksək ölüm faizi və sağlamlığın sürətli pisləşməsi halı ilə müşahidə olunmaqla qeyri-adi olan aqressiv kliniki xəstəlik kursu ilə nəticələnə bilər. H5№ 1 virusu ilə yoluxmuş insanlarda ilkin viruslu pnevmoniya və bir çox orqanların zədələnməsi ümumi hal olaraq ortaya çıxa bilər. H5№ 1 virusunun insanlar arasında iddi fəsadlar və ölüm hallarına səbəb olması barədə məlumatlar vardır. Hazırda Asiya, avropa və Afrikada bü xəstəlik nəticəsində dünyasını dəyişdiyi bildirilir. Bu halların çoxu əsasən əvvəlcədən sağlam olan uşaq və böyüklərdə baş verdiyi görünür. Buna baxmayaraq, H5№ 1 virusu adi qrip xəsrtəliyi ilə müqayisədə daha az təhlükəyə malikdir, çünki bu xəstəlik nəticəsində 2004 və 2006-cı illərin sonunda 160 mindən az insan dünyasını dəyişmişdir. Lakin adi qrip xəstəliyi nəticəsində ölənlərin sayı isə hər il 250000—500000 arasında dəyişir.

Quduzluq

Tue, 27 Jan 2009 02:43:36 GMT

Quduzluq (latınca: hidrofobiya, rabies) - istiqanlı heyvanların və insanın kəskin virus xəstəliyi olub, sinir sisteminin (ensefalit) inkişaf edən yoluxması ilə xarakterizə olunur; insan üçün ölümcül təhlükəlidir.

                                                                     Quduzluq

Quduzluq (hisrofobiya, lyssa) - istiqanli heyvanlarin ve insanin keskin virus xesteliyi olub, sinir sisteminin (ensefalit) inkishaf eden yoluxmasi ile xarakterize olunur; insan uchun olumcul tehlukelidir.
   Etiologiya, epidemiologiya, patomorfologiya ve patofiziologiyasi.Toredicisi — rabdovirusdur (iri).Virusun 2 formasi melumdur: tebii sheraitde heyvanlar arasinda cereyan eden chol (vehshi) formasi ve antirabik vaksin alinmasi uchun istifade edilen fiksasiyali formasi.
   Insanin yoluxmasi quduz heyvanlarin dishlemesi ve ya onlarin tupurceyi ile toredicinin zedelenmish deri ve selikli qishalardan kechmesi neticesinde bash verir.Qan vasitesile (qansorucu yarasalar) ve teneffus yollari ile virusun kechmesi ile de yoluxmaq mumkundur.Bir qayda olaraq, virus insandan kechmir.
Bedene daxil olduqdan sonra virus sinir-ezele sinapsinda asetilxolin reseptorlari shobesine kecherek merkezeqachan istiqametde sinir kotuklerinin perinevral sahesi ile yayilaraq, aksonlarda, bash beyin ve onurga beyninde choxalir.Virusun qanda mueyyen edilmesi chetindir.Virus sinir sisteminden bashqa ekzogen vezilere de (tupurcek, goz yashi vezileri) tesir gosterir.Quduzluq zamani keskin huceyre infiltrasiyasi ve neyrofagiya elametleri ile mushayiet olunan umumi ensefalomielit xesteliyin esas patoloji prosesidir.
   Choxsayli sitoplazmatik eozinofil daxilolmalar — Babesh-Neqri cisimciklerinin esasen hippokampin daxili qatinin iri huceyrelerinde, alin payinin qabiginda, beyinciyin Purkinye huceyrelerinde mueyyen edilmesi xesteliyin patoqnomonik elametidir.
   Xesteliyin klassik formasinda (it tutmasindan sonra) esas mikroskopik deyishiklikler beyin qatlari, vidaci, Hasser ve onurga beyni duyunlerinde, uzunsov beyinin ashagi 2/3 hissesinde, hipotalamusun nuvesinin qara maddesinde, boyuk beyin yarimkurelerinde ve beyincikde mueyyen edilir.Iflic formasinda (yarasa sancmasindan sonra) onurga beyninin arxa on buynuzlarinda neyronlarin degenerasiyasi ile yanashi durgunluq ve yumshalma elameti daha keskin ifade olunur.
   UST-nin melumatina esasen, dunyanin 28 olkesinde, o siradan Avstraliya, Avstriya, Yaponiya, Skandinaviya olkeleri ve b. quduzluq legv olunmushdur.
   Xestelik esasen kend yashayish menteqelerinde qeyde alinir ve 15 yashinadek ushaqlar arasinda daha tez-tez mushahide edilir.Yuxari etraflarin ve bashin yaralanmalari daha tehlukelidir (uz, boyun).Olum hallari boyunun dishlenmesi zamani ellerin dishlenmesinde oldugundan 10 defe chox, ayaqlarda qeyd edildiyinden ise 28 defe artiqdir.
   Quduz itlerin tutmasinda 15%, canavar dishlemesinde ise 40% hallarda infeksiya inkishaf edir.
   Klinikasi.Quduzluq — inkishaf eden infeksiya olub, gedishinde bir sira merheleler ayird edilir: inkubasiya, bashlangic (depressiya), oyanma dovru ve son merhele (iflic).
   Inkubasiya dovru 10 gunden 8 ayadek davam ede biler, orta hesabla 1—3 aydir.Dishlemenin yerinden, agirligindan, geyimle ortulu olmasindan ve shexsin yashindan asilidir.
   Bashlangic merhele (2—4 gun davam edir) dishlenme nahiyesinde agri, keyleshme yaxud paresteziya ile xarakterize olunur.Adeten agri stimuluna qarshi hissiyat azalir, lakin paradoksal olaraq taktil qiciqlarina qarshi yukselir («doshekagi elameti»).Umumi ezginlik, bash agrisi, ishtahasizliq, yuxululuq, apatiya, titretme bash verir.
   Letargiya dovru tedricen oyanma merhelesine kechir; arterial hipertoniya, fotofobiya, veter refleksleri ve ezele tonusunun yukselmesi, tikler (ezele qirpilmalari) ve gecikmish umumi qicolmalar mushahide edilir.Vegetativ sinir sisteminin funksiyalari pozulur (midriaz, goz yashi axmasi, yuksek ter ifrazi, ADH-nun sekresiyasinin azalmasi yaxud shekersiz diabet).
   Xesteliyin bu merhelesinde en aydin tezahur eden elamet hidrofobiya paroksizmalari — yeni qorxu hissi ve maye qebulu zamani udlaq ve qirtlaq ezelelerinin agrili yigilmasidir.Tezlikle elece de axan chayin gorunushu, iyi ve sesi, hetta onun haqqinda dushunce zamani bele bu cur hissler bash verir.Havanin hereketi de spastik yigilmalarin bash vermesine behane olur (aerofobiya).
   Bu merhelede xestenin psixi veziyyeti esebilik, yuxu pozulmalari ve heyecanla xarakterize olunur.Xesteliyin yuksek inkishaf merhelesinde psixi-hereki oyanma tutmalari bash verir: xesteler aqressiv olur, etrafdakilari ve ozlerini dishleyir, cirmaqlayir, quduzluqla paltari, doshekagini cirir, mebeli sindirirlar.Tutmalar shuurun dumanlanmasi fonunda halusinasiyalarin inkishafi ile mushayiet edilir.Oyanma merhelesinde urek ve teneffus fealiyyetinin dayanmasi neticesinde xestelerin ekseriyyetinde olum bash verir.
   Xesteliyin bashqa hallarinda olumden 1—3 gun evvel son merhele bashlayir.Bu merhele apatiya, etraflarin ve kelle sinirlerinin iflici ile xarakterize olunur.Chanaq uzvlerinin funksiyasi pozulur, bedenin temperaturu 42 dereceye yukselir.Bu merhele olumle neticelenir.
   Xesteliyin umumi muddeti 2—3 gundur, bezen ise 2 hefteyedek uzana biler.Nadir hallarda xesteler birinci gun erzinde olurler.
   Dishlenme nahiyesinde ezele zeifliyi yalniz xesteliyin erken merhelesinde bash verir.Xesteliyin iflic formasi da melumdur («sakit quduzluq») ve nadir hallarda tesaduf olunur, yavash inkishaf eden iflic (Landri iflici), beyincik pozulmalari ve kondelen mielit elametleri ile xarakterize olunur.Olum bulbar iflic neticesinde bash verir.
   Qanda neytrofil leykositoz 20,0—30,0x1000000000/l, sidikde zulal ashkar olunur.SSM tezyiqi normaldir, zulalin miqdari yuksek olur, 50% hallarda mononuklear pleositoz (1 kub mm-de 5-den bir neche yuze qeder huceyre) mueyyen edilir.
   Diaqnostikasi.Diaqnoz buynuz qishanin izleri, deri ve ya boyun shobesi ezelelerinin bioptantinin muayinesi, anticismlerinin fluoresensiyasi ile beyinin tedqiqi, tupurcek, goz yashi ve MSS-de virusun ashkar edilmesi uchun bioloji sinaqlarin aparilmasina esaslanir.
   Mualice ve profilaktikasi.Quduzluq xesteliyinde xususi mualice ishlenib hazirlanmamishdir.Profilaktik tedbirler antirabik peyvend (gen muhendisliyi), antirabik insan immunoqlobulini (AII) ve at immun zerdabi vasitesile heyata kechirilir.
   Zerercheken shexslere gosterilen ilk yardim — yaranin sabunlu su ile yuyulmasi ve yod mehlulu ile yandirilmasi sheklinde aparilir.Bedenin her kq chekisine 0,25—0,5 ml dozada immunoqlobulin ve ya immun zerdabi birdefelik yeridilir.Gundelik doza 30 ml-den artiq olmamalidir.24 saatdan sonra peyvend aparilma kursu teyin edilir.Peyvend her gun qarin nahiyesine derialti piy toxumasina vurulur; doza dishleme yerinden, xususiyyetlerinden ve muddetinden asili olaraq mueyyenleshdirilir.Peyvend mualicesi 20—25 gun erzinde aparilir.10 gun fasile ile daha 2—3 tekrar peyvend kechirilir.
   At immun zerdabinin qebulu zerdab xesteliyinin inkishafina sebeb ola biler.Toxuma — kultural peyvendin istifade olunmasi zamani ensefalomielit ve polinevropatiya sheklinde fesadlar nadir hallarda rast gelinir.

Mualice

Tue, 27 Jan 2009 02:40:28 GMT

HİV-in müalicəsində tətbiq olunan dərman preparatları virusu öldürmür, sadəcə olaraq HİV-in çoxalma prosesini və onun fəallığını pozaraq onu təcrid edir. HİV-in fəallığının aşağı salınması immun hüceyrələrinin sayının bərpa olunmasına gətirib çıxarır. Üç və ya dörd dərman preparatlarının eyni zamanda qəbuluna yüksək aktiv antiretrovirus terapiyası deyirlər, belə ki, bu müalicə nəticəsində qanda virus tərkibinin qeyri-müəyyən səviyyəyədək azaldılmasına nail olunur. Lakin bu, insanın tamamilə virusdan azad olması demək deyil, çünki HİV nəinki qanda, həmçinin limfa düyünlərində və insanın digər orqanlarında da mövcud ola bilər.

HİV statusu haqqında (yəni qanda virusun olub-olmaması haqqında) bilmək insana vaxtında tibbi yardım almağa kömək edə bilər ki, bu yardım da ciddi və həyat təhlükəsi yaradan xəstəliyin qarşısını almaq iqtidarındadır. HİV aşkar edildiyi zaman bir çox yoluxucu xəstəliklər, məsələn, sifilis kimi xəstəliklər başqa üsulla müalicə olunmalıdır. Həm də HİV daşıyıcısı olarkən immun statusuna və digər göstəricilərə diqqət yetirmək lazımdır ki, bu da virusa qarşı lazımi müalicənin təyin olunmasına və AİDS-in inkişafının qarşısının alınmasına imkan yaradır.

Həmçinin unutmamaq lazımdır ki, HİV-ə yoluxan insan uzun ömür yaşaya bilər. Və bu uzun həyatın onun üçün cəhənnəm olmaması üçün hal-hazırda hər bir şəhərdə HİV-ə yoluxan insanlara psixoloji yardım mərkəzləri, etimad telefonları və anonim klinikalar fəaliyyət göstərir.

Müxtəlif ötürülmə yolları arasında münasibət

Tue, 27 Jan 2009 02:29:03 GMT

Dünyada qeydə alınmış bütün HİV infeksiyasına yoluxma halları aşağıdakı şəkildə yoluxma yollarına bölüşdürülür:

Cinsi yol – 70—80%;
İnyeksion narkotiklərin istifadəsi zamanı – 5—10%;
Hamilə və ya süd əmizdirən anadan körpəyə – 5—10%;
Yoluxmuş qanın köçürülməsi – 3—5%;

Müxtəlif ölkələrdə və regionlarda müxtəlif yoluxma yolları (homoseksual, heteroseksual, inyeksiya narkotikləri) üstünlük təşkil edir. Respublika QİÇS-lə Mübarizə Mərkəzinin məlumatlarına əsasən Azərbaycanda 1996—2007-ci illərdə yoluxmanın narkotik maddələrin inyeksiya ilə yeridilməsi yolu üstünlük təşkil edir (bütün məlum halların 62%).

Niyə narkotik maddələrin venadaxili qəbul edilməsi HİV-ə yoluxmayə gətirib çıxara bilər?

Ümumiyyətlə, inyeksiya zamanı qan əvvəl iynəyə və ya şprisə düşür. İynənin və ya şprisin narkotik istifadəçisi tərəfindən təkrar istifadəsi HİV-ə yoluxan xəstənin qanının qalıqlarından sağlam insanın yoluxmasına gətirib çıxara bilər.

Yoluxmuş qan daxil edilən narkotik preparatlara düşə bilər:

- Narkotiklərin hazırlanması zamanı yoluxmuş şprislərin istifadəsi yolu ilə;

- Sudan çox istifadə etdikdə;

- Narkotiklərin hazırlanması üçün şüşə qapaqlarından, qaşıqlardan və narkotiklərin hazırlanmasında istifadə olunan digər əşyalardan (məsələn, narkotiklərin suda həll olması və narkotik məhlulun qızdırılması üçün «qaşıqlardan») dəfələrlə istifadə etdikdə;

- İynədə qala biləcək hissəciklərin filtrasiyası üçün pambıq kürəciklərinin və ya siqaret filtrlərinin dəfələrlə istifadəsi zamanı;

- «küçə alverçiləri» artıq istifadə olunmuş və HİV-ə yoluxmuş şprisləri steril şpris adı ilə sata bilərlər. Buna görə də şprisləri yalnız apteklərdən alın.

Yoluxma riskini nə artırır?

Hər iki partnyor üçün yoluxma riski yanaşı gedən zöhrəvi xəstəliklər zamanı artır (CYKX).

Cinsi əlaqə vasitəsilə ötürülən xəstəlikləri haqlı olaraq «virus üçün qapılar» adlandırırlar, belə ki, məhz onlar cinsi orqanlarda yara əmələ gəlməsinə və ya onların selikli qişasının iltihabına səbəb olurlar. Bu halda selikli qişanın səthinə, xüsusən, HİV üçün hədəf olan çoxlu sayda lifositlər düşür. İltihab həm də hüceyrələr membranında dəyişikliklərə səbəb olur ki, bu da virusun daxil olma riskini artırır.

Cinsi əlaqə zamanı qadının kişidən yoluxması mümkünlüyü kişinin qadından yoluxması mümkünlüyündən üç dəfə çoxdur.

Qoruyucu vasitəsiz cinsi akt zamanı qadın orqanizminə kişinin toxumluq mayesində olan çoxlu sayda virus düşür. Virusun daxilə düşə biləcəyi səthin sahəsi qadında daha böyükdür (uşaqlıq yolunun selikli qişası). Bundan başqa uşaqlıq yolunun sekresiyalarına nisbətən toxumluq mayesində HİV daha çox toplanmışdır. Qadın üçün risk ən çox CYKX, uşaqlıq boynunun eroziyası, selikli qişanın yaralanması və ya iltihabı, menstruasiya, həmçinin qızlıq pərdəsinin deşilməsi zamanı baş verir.

Qadın-partnyorun uşaqlıq boynunun eroziyası baş verdikdə həm kişi, həm də qadın üçün yoluxma riski artır.

Qadında eroziya virus üçün «giriş qapıları» funksiyasını yerinə yetirir. Eyni zamanda uşaqlıq boynunun eroziyası zamanı kişinin yoluxma riskini artıran virusdan ibarət hüceyrələrin laylanması baş verir.

Yoluxma riski vaginal əlaqəyə nisbətən anal əlaqə zamanı daha yüksəkdir.

Çünki anusun və düz bağırsağın selikli qişasının travma alması mümkünlüyü yüksəkdir ki, bu da infeksiya üçün «giriş qapılarını» yaradır.

Yoluxma riskini necə aşağı salmalı?

- HİV müayinəsindən keçin və partnyorunuzun da həmin müayinədən keçməsini xahiş edin.

- Vaginal, anal və oral sekslə məşğul olarkən prezervativdən istifadə edin. Siz həm də oral seks üçün xüsusi prezervativlərdən istifadə edə bilərsiniz.

- Hər cür tibbi müdaxilə zamanı steril olmayan alətlərdən istifadə olunmasına imkan verməyin. Steril birdəfəlik şprislərdən istifadə edilməsini təkid edin.

- Əgər sizdə HİV statusu müsbətdirsə və siz hamiləsinizsə, xüsusi müalicə almaq üçün həkimə müraciət edin. Hamiləlik və doğuş zamanı HİV infeksiyasının anadan körpəyə keçən «vertikal ötürülmə» riskinin müəyyən dərəcədə azaldılması üsulları mövcuddur.

HİV infeksiyasının anadan körpəyə ötürülməsi

Terapiya

HİV infeksiyasına yoluxan analar HİV infeksiyasının körpəyə ötürülməsi riskini azalda bilərlər, əgər onlar:

- Hamiləlik zamanı antiretrovirus preparatlarını qəbul edirlərsə;

- Doğuş zamanını qısaldır və qeysər kəsiyi edirlərsə;

- Körpəni döşlə əmizdirmirlərsə.